Minister Hermans ziet niets in hogere uitkering gasbaten voor de regio. 'Tel uw zegeningen'
In dit artikel:
De Tweede Kamer reageert meelevend op de oproep van provincie Fryslân, Friese gemeenten en Waterschap om een veel grotere regionale uitkering uit gasbaten, maar demissionair minister Sophie Hermans weigert daaraan toe te geven. Het sectorakkoord dat Hermans onlangs sloot met mijnbouwbedrijven kent nu een batendeling van 5 procent voor de regio; Friesland en lokale bestuurders vinden dat veel te laag en eisen eerder tot een derde van de opbrengst gezien de maatschappelijke lasten en risico’s.
Friese bestuurders maakten hun standpunten donderdag in Den Haag krachtig duidelijk. Gedeputeerde Friso Douwstra (CDA) zei liever helemaal geen mijnbouw te willen in Fryslân — “It leafst wolle wy dy euro’s hielendal net, want wy wolle gjin mynbou” — en waarschuwde vooral voor de kwetsbaarheid van het veenweidegebied, dat al kampt met bodemdaling en oxidatie van veen. Waterschapsbestuurder Remco van Maurik benadrukte dat extra gaswinning die problemen kan verergeren.
Ook Kamerleden van (de toekomstige) coalitiepartijen D66, CDA en VVD vinden 5 procent aan de krappe kant. VVD’er Peter de Groot vroeg of het percentage wel in verhouding staat tot de impact op leefomgeving. CDA’er Henk Jumelet stelde dat draagvlak in de regio cruciaal is en dat toekomstige opbrengsten niet in de begroting staan, wat ruimte biedt voor discussie.
Hermans hield echter vast aan het huidige akkoord en verwees naar begrotingsruimte: “We moeten onze zegeningen tellen.” Zij gaf aan dat uitkeringen pas plaatsvinden wanneer vergunningen onherroepelijk zijn; volgens haar ontmoedigt die bepaling bezwaarprocedures niet omdat baten alsnog uitgekeerd worden als de vergunning eenmaal definitief is. Friese bestuurders vrezen juist dat er al gas gewonnen kan worden voordat vergunningen onherroepelijk zijn, waardoor de regio inkomsten misloopt en worden geconfronteerd met de nadelen van winning zonder vergoeding — een element dat door sommigen als chantagemiddel wordt gezien. D66’er Ulas Köse vatte het dilemma samen: kiezen tussen batendeling accepteren of bezwaar maken en het risico lopen inkomsten te missen.
Deze discussie speelt tegen de achtergrond van Friesland als grootste gasleverancier sinds de sluiting van het Groningenveld in 2024; momenteel lopen negentien aanvragen voor winning, waarvan veel al vóór het akkoord zijn ingediend en mogelijk buiten de batendeling vallen. Er is een vervolgdebat aangevraagd waarin Kamerleden via een motie kunnen proberen het akkoord aan te passen, bijvoorbeeld door het percentage voor de regio te verhogen.