Minder afhankelijkheid van big tech niet alleen nodig maar ook mogelijk

In dit artikel:

Corien Prins (voorzitter van de WRR) waarschuwde ruim twee jaar geleden de toenmalige minister Eppo Bruins: Nederlandse journalistiek — vooral lokaal en regionaal — moet steviger beschermd worden om de democratie en rechtsstaat te behouden. De reden is de groeiende macht van een handvol Amerikaanse techbedrijven met socialmediaplatforms die veel van ons nieuws- en informatieverkeer beheersen. Die platforms voeden vooral impulsieve reacties, scheppen filterbubbels en zetten commerciële belangen boven betrouwbaarheid, diversiteit en publieke waarden; dat maakt samenleving en politiek kwetsbaar. Als voorbeeld wordt gewezen op hoe technologie zoals het satellietnetwerk van Elon Musk invloed kan hebben op conflicten zoals de oorlog in Oekraïne.

Overheden proberen tegenwicht te bieden; de EU boekt enige resultaten met regelgeving, boetes en rechtszaken, maar dat is onvoldoende. Daarom moeten ook burgers, organisaties en instellingen zelf stappen zetten. De Rijksuniversiteit Groningen wil tegen 2030 zoveel mogelijk loskomen van big tech uit vrees voor eenzijdige controle over e-mail, subsidies en onderzoeksdata die anders gebruikt kunnen worden om AI te trainen. Het losmaken blijkt echter ingewikkeld: systemen zijn diep verweven en ontwarren voelt als het trekken aan één sliertje waardoor het hele web meekomt.

Een recente serie gesprekken in het noorden laat zien dat alternatieven mogelijk zijn. Internetdeskundige Marietje Schaake waarschuwt dat als bedrijven het veld blijven domineren, de politiek zijn grip op de democratie verliest. De boodschap: publieke belangen en waarden moeten voorgaan op marktgedreven winst, en collectieve kleine stappen kunnen uiteindelijk veel teweegbrengen.