Merz wil Europese impasse doorbreken: maak Oekraïne gast-lid van de EU
In dit artikel:
Duitse bondskanselier Friedrich Merz pleit in een brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-president António Costa voor een nieuw, tijdelijk statuut voor Oekraïne: een speciaal “gastlidmaatschap” van de EU dat het land snel dichterbij brengt zonder volwaardig lidmaatschap toe te kennen. Het voorstel, dat NRC in handen heeft, moet het langdurige uitbreidingsproces versnellen en Kyiv onder de Europese veiligheidsparaplu brengen.
Kern van het plan: Oekraïne krijgt toegang tot EU-instituties en bijeenkomsten — met een Eurocommissaris, zetels in het Europees Parlement en deelname aan toppen en ministeriële vergaderingen — maar zonder stemrecht. Financieel zou Oekraïne niet automatisch meedelen in de reguliere EU-begroting; in plaats daarvan zouden gerichte steunprogramma’s worden ingesteld. Privileges kunnen worden ingetrokken als de rechtsstaat of anti-corruptiemaatregelen verslechteren. Belangrijkste garantie: Oekraïne valt onder artikel 42.7 van het EU-verdrag, waardoor het in wezen substantiële collectieve veiligheidsgaranties van de EU zou ontvangen.
Merkpunten en bezwaren: veel lidstaten, ook wapenleveranciers en steunpilaren zoals Nederland, staan terughoudend tegenover een snel of volledig lidmaatschap. Zorgen betreffen de staat van de rechtsstaat en aanhoudende corruptie in Oekraïne, plus de enorme demografische en economische impact van toetreding (Oekraïne telde ruim 40 miljoen inwoners bij de Russische invasie), wat de verdeling van landbouwsubsidies en cohesiegeld in de EU ingrijpend zou veranderen. Kyiv heeft tot nu toe laten blijken niet tevreden te zijn met een afgeslankte variant van lidmaatschap. Ook in Brussel bestaat aarzeling; Hongarije blokkeerde eerder stappen onder Viktor Orbán, al is die blokkade nu minder relevant.
Merz wil ook het normale toetredingsproces versnellen door alle onderhandelingsclusters gelijktijdig te openen. De Europese Commissie werkt aan eigen plannen en Frankrijk deed recent een vergelijkbaar voorstel. Merz, die in het verleden ook controversiële, voortvarende voorstellen deed (zoals het inzetten van bevroren Russische tegoeden), heeft onduidelijke steun binnen de EU. De drijfveer achter zijn initiatief is geopolitiek: de EU zoekt iets concreets om aan te bieden in vredesonderhandelingen en om invloed te houden op de uitkomst, mocht Kyiv grondgebied moeten prijsgeven.