Meeste gemeenten hebben de nieuwe coalitie voor het zomerreces rond
In dit artikel:
Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart krijgen de Friese gemeenteraden deze weken massaal vorm: veel nieuwe collegeakkoorden zijn gepresenteerd of bijna rond, en enkel Ameland zit nog volop in verkenning. De formatie verliep niet altijd eenvoudig; de verkiezingsuitslag leidde tot meer versnippering van lokale partijen en de opkomst van nieuw-rechts partijen (PVV, FVD, JA21, BBB), wat onderhandelingen bemoeilijkte.
Waadhoeke was op 21 mei de eerste Friese gemeente met een nieuw college: SAM, Gemeentebelangen en CDA vormen daar een bestuur met 19 van de 29 zetels. In Noardeast-Fryslân sloten CDA, S!N, ChristenUnie, Gemeentebelangen en VVD een akkoord nadat FNP en Liberaal Noardeast-Fryslân zich bewust terugtrokken vanwege het gevoelige dossier rond de opvang van vluchtelingen (azc). Ook in Ooststellingwerf kwam er een coalitie tot stand (PRO, Ooststellingwerfs Belang, VVD en CDA); de verkiezingswinner Vrije Partij Ooststellingwerf (VPO) belandt in de oppositie omdat andere partijen haar niet als stabiele partner zagen.
In Heerenveen werd PRO doelbewust buiten de coalitie gehouden; daar vormen Heerenveen Lokaal, CDA, VVD, D66 en FNP samen het college dat op 25 juni wordt geïnstalleerd. Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren kiezen vooral voor continuïteit: in beide gemeenten blijven bekende coalitiepartners (CDA, PRO, FNP) doorgaan, met voortzetting van het samenwerkingsprogramma 'Trochpakke' in De Fryske Marren.
Voor een aantal gemeenten is de samenstelling bekend, maar de installatiedatum nog niet vast: Tytsjerksteradiel, Achtkarspelen, Weststellingwerf en Schiermonnikoog. Op Schiermonnikoog werken de partijen bovendien aan één raadsbreed programma. Weststellingwerf kende een onrustige formatie met veel kleine fracties; nieuwkomer Hart voor Weststellingwerf bleef buiten de coalitie, die nu uit Weststellingwerfs Belang, VVD, CDA en fusiepartij SDW-PvdA bestaat (een krappe meerderheid: 11 van 21 zetels).
Begin juni presenteerde Terschelling een coalitie van Plaatselijk Belang Terschelling, VVD en PvdA. Op 11 juni zijn in Smallingerland (CDA, PRO, Smallingerlands Belang, ChristenUnie en D66) en Leeuwarden (PRO, D66, VVD en CDA) nieuwe colleges geïnstalleerd; Opsterland volgt met een coalitie van Opsterlands Belang en FNP op 12 juni. Vlieland (Nieuw Liberaal Vlieland, GroenWit, Algemeen Belang) stelt op 16 juni het college voor; Dantumadiel maakt op 23 juni het college van Sociaal Links, FNP en SGP bekend (CDA trok zich terug). Harlingen plant de installatie van CDA, PvdA-GroenLinks, VVD en HOOP op 1 juli.
Ameland is de uitzondering: gesprekken tussen CDA, PvdA en Algemeen Belang Ameland mislukten door gebrek aan onderling vertrouwen. Een alternatief met Algemeen Belang Ameland, AmelandEén en PvdA wordt nu onderzocht. Al met al zijn de meeste Friese besturen gevormd of dichtbij voltooiing, maar lokale verhoudingen en gevoelige thema’s zoals azc’s bepaalden in meerdere gemeenten wie wel of niet aan het roer komt te staan.