Marcel (42) was als fotograaf bij dramatische ganzenvergassing in 2015. 'Doe't wy der kamen, wie it al mis'

In dit artikel:

Fotograaf Marcel van Kammen (42) herinnert zich nog precies de vangactie van 5 juni 2015 in de Jan Durkspolder (Alde Feanen). Hij was toen namens de Leeuwarder Courant met collega’s ter plaatse toen It Fryske Gea in het kader van het Friese ganzenakkoord grootschalig grauwe ganzen samenjoeg, ving en met CO2 doodde. Van Kammen maakte schrijnende foto’s van honderden vogels die dicht opeengepropt zaten in een vangkooi; sommige dieren lagen bovenop elkaar, kippen en jonge dieren lagen onderop. Het was die dag extreem heet, de kooi was veel voller dan gepland en er overleden dieren door de stress en verwondingen.

Na het nieuws dat de provincie Friesland dit jaar voor het eerst sinds 2015 opnieuw vergunningen gaf voor het vergassen van ganzen, reageerde Van Kammen fel op uitspraken van Faunabeheereenheid Fryslân. Manager Nikkie van Grinsven had gezegd dat de actie van 2015 een uitzonderlijk geval was en dat de aanwezigheid van “Jan en Alleman” (veel publiek en pers) toen voor extra stress bij de ganzen zou hebben gezorgd. Van Kammen noemt dat onjuist: volgens hem zaten de dieren al urenlang samengedreven voordat de pers arriveerde en lag een zwart zeil om de kooi, waardoor journalisten nauwelijks zicht hadden en alleen via camera’s konden registreren wat er gebeurde. Hij vindt het onbegrijpelijk dat de pers bij nieuwe acties niet welkom zou zijn, omdat onafhankelijke controle volgens hem nodig is om herhaling van zulke beelden te voorkomen.

Van Grinsven nuanceerde later haar woorden: ze zegt dat haar opmerking over aanwezigheid van mensen verkeerd geciteerd is en dat zij zelf niet bij de actie van 2015 aanwezig was, dus niet kan vaststellen of pers of omstanders de stress verhoogden. Wel stelt ze dat er bij de recente vangacties nadruk is gelegd op dierenwelzijn en dat toezicht is gehouden door de Faunabeheereenheid en toezichthouders van FUMO. De provincie stelde dit jaar vergunningen af om landbouwschade te beperken; er zijn inmiddels twee ruivangsten gehouden, waaronder minstens één op de Waddeneilanden, waarbij volgens de Faunabeheereenheid in totaal 4.178 ganzen werden gedood.

Duke Faunabeheer (toen geleid door Arie den Hertog; tegenwoordig voert zoon Stan veel werkzaamheden uit) bevestigt dat er in 2015 veel misging. Den Hertog zegt dat zijn team rekening hield met ongeveer 500 vogels, maar dat uiteindelijk circa 1.300 ganzen in de kooi belandden — onder andere omdat de toegekende strook grond smal was en de kooi rechthoekig moest worden opgezet in plaats van de gebruikelijke ronde vorm. Volgens hem klapte een hek naar buiten en zakte het dak van de kooi, waardoor paniek ontstond en enkele dieren stierven. Hij erkent dat die dag een “drama” was, maar benadrukt dat de methode verder weinig is veranderd; er wordt nu meer op de grootte van de vangkooi gelet. Hij staat open voor betere methoden als die beschikbaar komen, maar ziet vangen in groepen als de snelste en beste manier om schade te bestrijden.

De gangbare werkwijze bij ruivangsten: tijdens de rui, als ganzen tijdelijk niet kunnen vliegen (meestal eind mei tot half juli), wordt met rollen gaas een V-vormige trechter gemaakt. Daarin worden de vogels samengejaagd en aan het uiteinde in een vangkooi gebracht. Nadat het hek sluit, wordt CO2 in de kooi gebracht via een tank op een aanhanger; volgens uitvoerders duurt het doden drie tot vijf minuten.

De zaak raakt aan meerdere thema’s: de balans tussen landbouwbelangen en dierenwelzijn, transparantie van uitvoerende partijen en controle door pers en toezichthouders. Foto’s en beelden van 2015 wekken blijvende weerstand en roepen vragen op over hoe vangacties in het vervolg veilig en gecontroleerd kunnen verlopen, en of er alternatieven bestaan die minder ingrijpend zijn.