'Lokalen' helpen gemeenten niet | opinie

In dit artikel:

Gemeenteraadsverkiezingen trekken veel minder kiezers dan landelijke stembusgangen, ook al ligt lokaal bestuur dichter bij inwoners. In 2022 stemde iets meer dan de helft van de kiesgerechtigden; in steden bleef de opkomst vaak laag (Leeuwarden circa 51%). Lokale lijsten weten wel meer stemmen te winnen — hun gezamenlijke aandeel steeg van 28,6 naar 36,1 procent — maar dat bracht geen hogere opkomst: het stempercentage daalde eerder van 54,9 naar 50,3 procent.

De opkomst en het kiesgedrag wijzen op een paradox: veel kiezers stemmen nog voor landelijke partijen bij de gemeenteraad (ongeveer 64% van degenen die wel gingen stemmen), terwijl lokaal ingestelde kandidaten juist directe problemen van dorpen en wijken behandelen. Tegelijk zorgt de opkomst van talrijke kleine lokale fracties voor versnippering in gemeenteraden, wat besluitvorming en collegevorming complexer maakt. Harlingen illustreert dit: 17 raadsleden verdeeld over acht fracties, waarvan vier lokaal, wat leidt tot moeizame onderhandelingen en lange vergaderingen.

In Friesland speelt de FNP een bijzondere rol: geen landelijke partij, maar regionaal sterk en met ervaring in ambtelijke posities. Na een tegenvallend resultaat bij de landelijke verkiezingen kon de FNP zich volledig op de raadsverkiezingen richten. Nieuwe concurrent is BBB, die voor het eerst in acht Friese gemeenten meedoet en zich profileert als plattelandspartij, maar volgens critici ontbreekt het haar aan bestuurlijke staat van dienst en lijkt de partij landelijk in verval. Ook Forum voor Democratie toont een opleving onder Lidewij de Vos; in Friesland scoorde FvD vorig jaar hoger dan landelijk (6,9% tegen 4,6%), en er wordt afgewacht of thema’s zoals anti-azc-sentiment in enkele gemeenten de opkomst beïnvloeden.

Rimmer Mulder is oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant.