Loek en Jasper maken fotoboek over het leven aan het eind van de wereld in de vuurtoren van Workum

In dit artikel:

Aan het uiteinde van de dijk bij Workum staat een afgelegen, vierkante witte bakstenen vuurtoren — het ‘Toarntsje’ — die sinds 1981 als rijksmonument geregistreerd staat en vanaf de openbare weg bijna een halfuur lopen is. In de jaren zeventig verhuisde architect Reid Jelles de Jong (Wanneperveen, 27 oktober 1934) uit Noord‑Holland naar die plek, waar hij samen met Cornelie Ploeg een grotendeels zelfvoorzienend bestaan opbouwde. Hun kleinschalige landbouw met moestuin, bijen, geiten en kippen, het ontbreken van gas-, elektriciteits- en waterleiding en het gebruik van een in de Tweede Wereldoorlog aangelegde telefoonlijn vormen de kern van dat leven.

Kleinzoon Jasper Hauser en documentairefotograaf Loek Buter legden het dagelijkse bestaan van Reid en Cornelie vast in het fotoboek De Vuurtoren Rond. Buter, die als vriend van Hauser ook uit Noord‑Holland komt, bezocht het koppel vanaf 2019 ongeveer vijftien keer en fotografeerde met een trage analoge Hasselblad-camera om het ritme van de plek en de seizoenen te vangen. Die vertraagde werkwijze sloot volgens hem aan bij het tempo van het leven op de dijk: routinematige arbeid, wisselwerking met de natuur en circulaire gebruikswijzen. Een klein voorbeeld is de kringloop rond de wilgentak: snoeien, voeren aan geiten, verbranden als stookhout en de as gebruiken als bemesting in de tuin — alles vloeit in elkaar over.

Reid, die geen Friese afkomst had, zag zijn verhuizing ook als principiële daad: hij verzet zich tegen de globalisering die hij al in de jaren zeventig voorzag en koos het isolement als tegenwicht tegen de drukte van de Randstad. Vanuit die levenshouding startte hij bovendien de Strontrace: een jaarlijkse zeiltocht waarbij historische schepen mest (de zogenaamde ‘stront’) van het Soal bij de vuurtoren naar Warmond in de Bollenstreek varen en terug, een traditie die ieder jaar het stilstaande landschap doorbreekt.

Het boek toont zowel idyllische beelden — tokkelende kippen, stapels stookhout, zoemende bijenkasten — als de harde kant van zelfvoorziening. Hauser benadrukt dat de romantiek van onafhankelijkheid veel lezers aantrekt, maar dat het dagelijks leven op die manier veel zwaarder en veeleisender is dan het op het eerste gezicht lijkt. Buter zegt dat hij persoonlijk beïnvloed raakte door Cornelie en Reid: hij begon zelf een moestuin en plantte fruitbomen.

Op 12 november 2020 overleed Reid op 87‑jarige leeftijd in de vuurtoren; in september 2021 vond een uitvaartplaatsing plaats die hij ‘met vuur teruggegeven aan de natuur’ noemend. De Vuurtoren Rond, gemaakt door Loek Buter en Jasper Hauser, is in eigen beheer verschenen; het boek (prijs €55) is te bestellen via devuurtorenrond.nl.