Langste stembiljetten ooit bij gemeenteraadsverkiezingen. 151 partijen strijden om 408 Friese zetels
In dit artikel:
De provinciale kieslijsten in Friesland liggen vast en tonen een versnipperd, kleurrijk veld met veel nieuwkomers — deels het gevolg van de naderende fusie tussen GroenLinks en de PvdA en de opmars van landelijke splinterpartijen. Met nog vijf weken tot de gemeenteraadsverkiezingen (18 maart) staan in de achttien Friese gemeenten samen 151 partijen op de stembiljetten; kiezers kiezen die dag 408 zetels. Ongeveer een derde van de deelnemende partijen is lokaal.
Wie en wat: BoerBurgerBeweging (BBB) probeert na haar grote provinciale succes drie jaar geleden nu vaste voet te krijgen in gemeenten: de partij heeft kieslijsten in acht van de achttien Friese gemeenten. Ook Forum voor Democratie, SGP en andere landelijke partijen breiden hun gemeentelijke ambities uit. Het CDA doet mee in zestien gemeenten, de VVD in vijftien en de ChristenUnie in dertien.
GroenLinks en PvdA spelen een prominente rol in het herschikken van de lijsten. In tien gemeenten staan ze gezamenlijk op één lijst (meestal als GroenLinks-PvdA), in twee gemeenten — Harlingen en Tytsjerksteradiel — is bewust de naam PvdA-GroenLinks gekozen; lijsttrekker Edwin Helvrich licht toe: “De PvdA is van oudsher in Harlingen heel groot, dus dat leek ons een goede keuze.” In enkele plaatsen lopen de partijen nog apart of zijn ze opgenomen onder lokale namen (bijvoorbeeld Sociaal Links in Dantumadiel en SAM Waadhoeke). Op Ameland, Terschelling en in Noardeast-Fryslân staat alleen de PvdA op het formulier; GroenLinks is daar soms vertegenwoordigd via lokale lijsten zoals S!N.
Waar en waarom splinterpartijen: de fusiediscussie en interne strubbelingen hebben geleid tot tal van afsplitsingen en nieuwe lokale initiatieven die hopen teleurgestelde PvdA- of andere kiezers te winnen. Voorbeelden zijn Sociaal Democraten Achtkarspelen en SLIM in Leeuwarden (door afgesplitste raadsleden), Lokaal Rechts Weststellingwerf en Ondernemende Friezen. In Leeuwarden zijn dit jaar vijftien partijen actief — vijf meer dan in 2022 — waarbij een groot deel van de lijst uit nieuwe opties bestaat (onder meer terugkeer van de Partij voor de Dieren, deelname van SP, BBB, JA21 en debutant MERA25).
Gevolgen: de grotere verscheidenheid maakt de kiezer meer keuze maar vergroot ook de versnippering in de gemeenteraden. Op kleine eilanden en in sommige gemeenten domineren lokale partijen; op Vlieland staan alleen lokale lijsten en elders (Ameland, Terschelling, Schiermonnikoog) zijn dat er drie. Veel afsplitsers hopen met eigen mandaat een blijvende rol te spelen in de lokale politiek.