Landbouw zorgt voor helft lozing stikstof

In dit artikel:

Cijfers van het CBS over 2024 tonen dat landbouwafspoeling nog steeds de grootste bron is van stikstof- en fosforvervuiling in Nederlands oppervlaktewater. Ongeveer 49% van de stikstof en 56% van de fosfor is toe te schrijven aan uit- en afspoeling van landbouwgrond; voor sommige zware metalen is de landbouw ook dominant (chroom 38%, nikkel 48%). Verkeer en vervoer draagt relatief weinig bij aan stikstof en fosfor, maar wel aan koper (56%) en zink (26%) door slijtage van remmen, banden en scheepvaart.

Naast landbouw leveren natuur en atmosferische depositie elk circa 15% van de stikstof; fosfor komt voor ongeveer 15% uit natuurlijke bronnen. Rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) van de waterschappen zijn verantwoordelijk voor circa 15% van de stikstof en 19% van de fosfor in oppervlaktewater. Hoewel de emissies uit rwzi’s in de afgelopen 25 jaar door betere zuiveringstechnieken ongeveer met de helft (stikstof) en 40% (fosfor) zijn gedaald, lagen de waarden in 2023–2024 iets hoger dan aan het begin van dit decennium door relatief veel neerslag en daarmee meer overstortingen. Rwzi’s dragen ook bij aan metalen in water: 23% van het zink, 22% van het chroom, 21% van het nikkel en 8% van het koper.

Nationaal zuiverden de 21 waterschappen in 2024 gemiddeld 84% van de stikstof en 87% van het fosfaat uit rioolwater in 313 rwzi’s. Wetterskip Fryslân beheerste dat jaar 27 rwzi’s en reinigde jaarlijks zo’n 85 miljoen m3; het zuiveringsrendement bedraagt daar circa 89% voor stikstof en 87% voor fosfaat, en bijna alle organische stof wordt verwijderd. De waterschappen werken onder de EU-Kaderrichtlijn Water aan verdere vermindering van schadelijke stoffen; Wetterskip Fryslân heeft de doelen voor 2022–2027 gehaald, maar stelt in haar jaarstukken dat analyses laten zien dat vooral bij bepaalde lozingspunten nóg winst mogelijk is. Het waterschap reserveert €118 mln voor vervanging van verouderde rwzi’s (onder meer Franeker en St.-Annaparochie) om het gemiddelde zuiveringsniveau verder te verbeteren.