Lager schooladvies in Noord en Oost-Nederland

In dit artikel:

De Inspectie van het Onderwijs concludeert in de Staat van het Onderwijs 2026 dat leerlingen in het noorden en oosten van Nederland structureel een minder kansrijk eindexamenadvies krijgen dan vergelijkbare leerlingen in de Randstad. De inspectie onderzocht de doorstroomtoets — waarmee scholen een hoger advies mogen geven als een leerling beter scoort — en vindt dat scholen in zeer stedelijke gebieden veel vaker (gemiddeld 88%) een advies naar boven bijstellen dan scholen in weinig tot niet-stedelijke gebieden (68%). De inspectie vermoedt dat regionale cultuurverschillen hieraan bijdragen.

Het verschil manifesteert zich al in groep 8 en blijft zichtbaar in leerjaar 3 van het voortgezet onderwijs: een leerling met hetzelfde advies kan in Fryslân op vmbo-t blijven, terwijl hij of zij in de Randstad op havo komt. Ook het zogeheten stapelen (doorstromen van een praktisch naar een theoretischer niveau) gebeurt vaker in de Randstad; in de Gooi- en Vechtstreek stroomt ruim 20% van vmbo-t-leerlingen door naar havo, tegenover minder dan 10% in Noord- en Oost-Nederland. Mogelijkheid tot interne doorstroom binnen scholen vergroot die kans.

Verder kiezen vwo-leerlingen in het noorden vaker voor hbo in plaats van wo, en buiten de Randstad stromen scholieren vaker door naar beroepsgerichte dan theoretische vervolgopleidingen. Inspecteur-generaal Alida Oppers roept op tot meer kansengelijkheid en vraagt schoolbesturen, leraren en beleidsmakers aandacht voor vooringenomenheid, zodat talenten regionaal niet onnodig beknot worden.