Kwetsbare groepen blijven risico lopen in azc's. 'Het is essentieel dat de wachttijden worden verkort'
In dit artikel:
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) concludeert na bezoeken vorig jaar aan zes asielopvanglocaties dat de kans op blijvende gezondheidsschade voor kwetsbare asielzoekers — met name kinderen, zwangeren, chronisch zieken en mensen met psychische klachten — nog steeds groot is. De bevindingen sluiten aan bij ruim veertig eerdere inspecties in 2024 en op basis van meldingen en gesprekken met betrokken organisaties blijft de situatie onveranderd zorgelijk.
Positieve punten zijn dat vrijwel alle asielzoekers bij aankomst een medische intake krijgen en dat GGD’en kinderen en jongeren volgen voor ontwikkeling, vaccinaties en thema’s als seksuele gezondheid. In veel centra is er basiszorg, voldoende hygiëne en in meerdere locaties een ggz-praktijkondersteuner bij de huisarts aanwezig. Tegelijkertijd vormen overbevolking, verouderde gebouwen en vooral het vaak verplichte en herhaalde verhuizen het grootste probleem voor kwetsbaren: het ontbreken van een stabiele woon- en leefsituatie ondermijnt opvoeding, schoolgang en continuïteit van zorg.
Wachtlijsten voor geestelijke gezondheidszorg zijn lang en asielzoekers raken telkens onderaan de lijst wanneer zij van regio wisselen. Daardoor worden behandelingen vaak onderbroken of beginnen ze niet, juist bij mensen die door hun vluchtgeschiedenis en de asielprocedure extra vatbaar zijn voor mentale problemen.
Voogdijinstelling Nidos ziet dat alleenstaande minderjarige vluchtelingen steeds vaker in tijdelijke noodopvang belanden en daardoor herhaaldelijk van woonplek, begeleider en school wisselen. Nidos waarschuwt dat jongeren daardoor in onzekerheid blijven omdat beslissingen over asielstatus in de praktijk veel langer duren dan het beoogde maximum van drie maanden — soms tot twee jaar — met stress en gezondheidsklachten tot gevolg. Nidos pleit voor het herstel van de asielketen: snellere besluitvorming, kortere wachttijden en stabiele woonplekken om integratie of terugkeer mogelijk te maken.
Persoonlijke ervaringen illustreren de gevolgen. De Syrische statushouder Hyam Al‑Saad verbleef ruim tweeënhalf jaar in verschillende azc’s en beschrijft de emotionele tol; “Er ging geen nacht voorbij zonder dat ik huilde omdat ik ver van mijn kinderen was.” Ze zegt dat kinderen zichtbaar veranderen door langdurig verblijf en onzekerheid — een voorbeeld is een jongen die van behulpzaam en rustig veranderde in agressief en verwaarloosd gedrag.
Kernopgaven zijn duidelijk: procedures versnellen voor kwetsbare groepen, wachttijden terugdringen en zorgen voor stabiele huisvesting en doorlopende zorg om blijvende schade en sociale ontwrichting te voorkomen.