Klimmen in bomen en de les van Cruijff. Klaas Jan van der Weij (73) uit Emmen maakt sportfoto's die je zo aan de muur kunt hangen. 'Wachten, wachten, wachten en dan: klik'
In dit artikel:
Klaas Jan van der Weij (Emmen, 1953) is een van de meest gevierde sportfotografen van Nederland: decennialang aanwezig op grote evenementen — 33 Tour de Frances, 23 Olympische Spelen en talloze andere wedstrijden — en winnaar van onder meer de World Press Photo (1992, sport) met zijn iconische beeld van een uitgeputte Greg LeMond in het kleedhok na Parijs‑Roubaix. Zijn recente expositie Field of Play is te zien in Kunstruimte Zicht in Persingen; gelijktijdig toont Fotogalerie Lichtzone in Groningen werk van hem tot en met 24 mei, met een door Van der Weij geleide rondleiding op zaterdag 9 mei (inschrijving verplicht).
Van der Weij groeide op als domineeszoon in Emmen en ontwikkelde zichzelf als autodidact: fotograferen leerde hij vooral door veel te kijken en te oefenen. Zijn begin maakte hij als fysiotherapeut in Amsterdam — hij was ook actief als volleyballer en marathonloper — en via contacten belandde hij bij kranten als Het Parool, Trouw en later De Volkskrant. Een vroege doorbraak volgde toen hij Ajax’ training bij De Meer fotografeerde; een foto van Johan Cruijff eindigde op de voorpagina’s toen Cruijff kort daarna ontslag nam als trainer. Dat moment illustreert hoe geluk, timing en durf samenkomen in Van der Weijs werk.
In plaats van te jagen op het traditionele beslissende moment zoekt hij vooral naar compositie, kleur, ritme en onverwachte lijnen die een verhaal vertellen. Sporters dienen hem vaak als acteurs in een beeldvlak: soms zijn het niet de doelpunten of tranen die hem interesseren, maar de grafische relatie tussen vorm en beweging — voorbeelden zijn zijn foto’s van een tennislijnrechter in Rosmalen (Fat Boy) en van Mathieu van der Poel met een opvallende rode lijn die de afstand tot concurrenten benadrukt. Ook de beroemde opname van Tom Dumoulin op de Arcalis-helling ontstond omdat hij bereid was op een hoge boom te klimmen en te wachten op het precieze moment; hagel maakte de scène juist fraai.
Zijn werkwijze vraagt vaak lichamelijke inzet en risico. Van der Weij klom op hekken, viaducten en bruggen om het juiste perspectief te krijgen — bij de marathon van Amsterdam klom hij op een hoge boogbrug in Weesp om samenloop van peloton en vrachtschip vast te leggen en kreeg later – letterlijk – angst om naar beneden te komen. Niet alle opdrachten verliepen zonder gevaar: tijdens een vakantie brak hij zijn rug na een parachutesprong en bij de Winterspelen 2002 in Salt Lake City raakte hij ernstig gewond na uitglijden op een sneeuwrand. Hij raakte zo gehavend dat hij dacht het niet te overleven, maar herstelde grotendeels; collega’s zoals Evert ten Napel stonden hem bij.
Van der Weij heeft talrijke kenmerkende foto’s op zijn naam staan die internationaal aandacht kregen; zijn beelden combineren gevoel voor timing met een sterk visueel ritme. Hij noemt zichzelf geen theoreticus: het vak leerde hij in de praktijk, door eindeloos te kijken en te anticiperen — altijd klaar om op dat ene moment te drukken: “nee, nee, nee, nee, ja, klik!” Zoals hij recent in Persingen toonde, blijft hij nieuwsgierig: hij probeerde ter plekke een nieuwe Leica en schoot een haarscherpe foto van een mug op het glas.
Hoewel hij bij De Volkskrant is gestopt, blijft Van der Weij actief als fotograaf en wil hij pas ophouden als hij sterft. Hij voelt zich toegetrokken tot het Noorden en overweegt terug te verhuizen naar Drenthe of Groningen; de stad Groningen prijst hij om de mogelijkheid om nog gewoon Nederlands te kunnen spreken. Tegelijkertijd spreekt hij over vergankelijkheid: hij zei dat hij binnenkort “mijn hele archief de container in” wil kiepen — een statement over tijdelijkheid en loslaten van werk dat hem aanspreekt.
Praktische informatie: de tentoonstelling in Groningen (Fotogalerie Lichtzone, Oude Kijk In ’t Jatstraat 36) loopt tot 24 mei en daar zijn werken te koop; op 9 mei geeft Van der Weij een rondleiding (aanmelden vereist). Zijn loopbaan en beelden bieden een blik op hoe sportfotografie kan functioneren als visueel verhaal, waarin vorm, risico en geduld samenkomen om telkens weer nieuwe beelden te maken.