Kiezers gooien nieuwe gemeenteraden overhoop: 41 zetels voor lagergeplaatste stemkanonnen
In dit artikel:
Bij de recente gemeenteraadsverkiezingen in Fryslân hebben kiezers met voorkeursstemmen op grote schaal kandidaten die laag op de lijst stonden alsnog een zetel bezorgd. In achttien gemeenten zijn 41 personen op eigen kracht verkozen: 26 vrouwen en 15 mannen. Die 41 ‘voorkeurswintsten’ vertegenwoordigen ongeveer tien procent van alle opnieuw toegekende zetels en leidden ertoe dat 35 mannen en 6 vrouwen van hogere posities op de lijsten werden teruggedrongen.
Lokaal variëren de verschuivingen sterk. In Leeuwarden en Smallingerland brachten kiezers elk vier extra vrouwen in de raad; in Leeuwarden betroffen het onder meer kandidaten van GroenLinks-PvdA, CDA en GB058. In Smallingerland hielpen onder andere FNP-, SP- en VVD-stemmers om vrouwen hogerop te krijgen; Sjoukje Hoekstra-Klaren (plaats 6) haalde zo alsnog een zetel binnen. Bij de VVD in Ooststellingwerf zorgde Judith Veenhouwer (plek 7) ervoor dat de driekoppige fractie niet uitsluitend uit mannen bestaat. In Heerenveen sprong Jetske van ’t Blik-Snoek, vanaf plaats 7, voorbij nummer 2 doordat zij en de lijsttrekker de voorkeursdrempel haalden.
Niet alle verkozenen nemen hun mandaat aan. Rixt van der Meulen (GB058, Leeuwarden) geeft haar zetel terug vanwege een baanpromotie; haar plaats gaat naar de volgende op de lijst. Wethouder Ilja Zonneveld (Schiermonnikoog) laat na “rijp beraad” ook een zetel lopen; die gaat naar Daniëla Koele. In Súdwest-Fryslân kreeg Marcel van der Meulen voldoende stemmen voor een plek in de PVV-fractie, maar hij stelt die in om medische/privéredenen: hij neemt het mandaat pas over over twee jaar wanneer de huidige lijsttrekker stopt.
De spanningskleur van voorkeurstemmen levert ook nauwe missers op: in Heerenveen strandde Loubna Raouj-Oujedid het raadslidmaatschap op één stem; zij kreeg 191 waar afgerond 192 nodig waren. Ook opvallend: politieke nieuwkomers en lokale kopstukken boekten succes door directe steun van kiezers. Johan Talsma (Liberaal Noardeast-Fryslân) keert terug in de raad dankzij voorkeurstemmen. In Noardeast-Fryslân won Piet Braaksma van Gemeentebelangen een zetel en zit hij de komende periode naast zijn zoon Adol Braaksma, die lijsttrekker was.
In enkele gemeenten haalden veel lagere kandidaten de drempel: bij FNP in De Fryske Marren bereikten de eerste zeven kandidaten de voorkeursgrens, en in Opsterland deden de eerste acht van Opsterlands Belang dat. Op Terschelling, Ameland, in Harlingen en Dantumadiel bleven lagere kandidaten buiten spel. Definitief inzicht in de uiteindelijke man-vrouwverhouding en samenstelling van de nieuwe gemeenteraden volgt na de komende installatievergaderingen van de achttien gemeenten.