Kerken erkennen leed van afstandsmoeders, maar bieden geen excuses aan
In dit artikel:
Nederlandse kerken erkennen het leed van ongetrouwde moeders die vroeger gedwongen werden hun pasgeboren kind af te staan, maar bieden geen formele excuses aan; ze willen wel informatie, pastorale begeleiding en praktische ondersteuning aanbieden. Dit staat in een verklaring van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO), het samenwerkingsverband van ongeveer dertig kerkgenootschappen.
De stap sluit aan op het rapport Schade door schande van een commissie onder leiding van pedagogen Micha de Winter, dat vorig jaar verscheen. De commissie rapporteerde dat tussen circa 1956 en 1984 ongeveer 15.000 ongehuwde moeders hun kinderen ter adoptie moesten afstaan, vaak onder druk van familie, de kerk of instanties zoals de Raad voor de Kinderbescherming. De omgang met zwangerschap buiten het huwelijk werd destijds als grote schande gezien; velen leden daar levenslange schade van. In het rapport komen ook schrijnende persoonlijke verhalen voor, waaronder dat van een kind dat beschrijft hoe diens moeder op haar vijftiende zwanger raakte na verkrachting en onder dwang afstand moest doen.
In de verklaring schrijft het CIO dat de verhalen van betrokkenen de kerken raken en dat zij een rol hebben gespeeld binnen de toenmalige maatschappelijke normen. Tegelijk wijzen de kerken op hun eigen uitgangspunten — zorg voor mensen, bescherming van kwetsbaren en het gezin — en benadrukken ze dat het scheiden van moeder en kind niet strookt met die idealen. Daarom willen zij informatie beschikbaar stellen en pastorale hulp bieden. Het CIO noemt ook dat kerken in het verleden soms opvang en hulp verleenden aan kwetsbare vrouwen.
De keuze van de kerken om geen excuses aan te bieden staat in contrast met de regering: het kabinet kondigde aan begin juli wel excuses te zullen uitspreken namens de Staat voor haar rol in deze praktijk. Die kloof wekt verontwaardiging bij belangenorganisaties en slachtoffers. Frans Haven van belangenstichting Verleden in Zicht (ViZ) zegt dat zij nooit om excuses van de kerken hebben gevraagd, maar noemt de verklaring van het CIO pijnlijk en beledigend; hij wijst erop dat de hoofdaansprakelijkheid bij de staat en door de Adoptiewet van 1956 ontstane misstanden ligt. Stichting De Nederlandse Afstandsmoeder (DNA) pleit juist wél voor excuses van de kerken; voorzitter Ellen Venhuizen zegt dat dat veel vrouwen rust zou geven.
Kortom: kerken erkennen het verdriet en bieden nazorg, maar weigeren formeel sorry te zeggen. Voor veel afstandsmoeders en -kinderen blijft erkenning in de vorm van concrete excuses een cruciaal wankelpunt, waardoor het conflict over verantwoordelijkheid en genoegdoening voortduurt.