Ken jij Phoenix nog? De fietsen van dit merk werden gemaakt in hartje Leeuwarden
In dit artikel:
Het nieuwe themanummer van Het Rijwiel, het kwartaalblad van Historische Rijwielvereniging De Oude Fiets, belicht het vergeten Friese rijwiellabel Phoenix. Jos Rietveld (69), voorzitter van de vereniging, reconstrueerde de geschiedenis en samenstelling van het merk in een 115 pagina’s tellend nummer dat op zaterdag 7 maart wordt gepresenteerd.
Phoenix begon als bedrijf van de gebroeders Schootstra, die vanaf 1904 in Joure actief waren en vanaf 1917 in Leeuwarden daadwerkelijk fietsen produceerden. In totaal rolden ongeveer 400.000 Phoenix-fietsen van de band; het merk groeide van lokaal naar landelijk bekendheid dankzij robuuste toer- en sportmodellen. In de jaren dertig zette Phoenix technische en vormgevingsstappen — zoals het Mutaped-systeem, jasbeschermers en een meer moderne uitstraling — waardoor het imago van een degelijke en vooruitstrevende fabrikant ontstond. Het beeldmerk met de feniks en de slogan ‘De sterke vogel’ versterkten dat profiel.
Een bepalende figuur in de ontwikkeling en latere teloorgang van Phoenix was directeur Siebe Schootstra. Hij leidde de onderneming vanaf de jaren dertig en nam in 1961 het Groningse Fongers over. De productie uit Leeuwarden stopte in 1962 en een samenwerkingsverband met Fongers en Germaan (PFG) volgde, maar grootschalige consolidatie kon het bedrijf uiteindelijk niet redden: PFG hield op te bestaan in 1970. Schootstra vertrok in 1968 na 41 jaar in de sector. In 1971 kwam de merknaam Phoenix in handen van Batavus; onder die vlag verdween de naam definitief in de jaren negentig.
Het themanummer laat zien dat Phoenix meer was dan een fabriek: het was een familiebedrijf met nevenactiviteiten, zoals Enitor in Buitenpost, dat uitgroeide tot een internationale kunststofproducent. Rietveld baseerde zijn onderzoek grotendeels op bronnen uit de Groninger Archieven en het krantenarchief Delpher. Hij plaatst Phoenix in het bredere verhaal van de fietsindustrie: het merk was geen absolute koploper, maar behoorde in het midden van de twintigste eeuw wel tot de A-klasse van Nederlandse fabrikanten. De ondergang van Phoenix en later Batavus illustreert volgens hem het onontkoombare proces van schaalvergroting en internationalisering in de afgelopen 130 jaar.
Het themanummer is vanaf de presentatie fysiek verkrijgbaar bij Van der Velde in Leeuwarden of te bestellen via de Historische Rijwielvereniging De Oude Fiets.