Kapitein August (70) liet zijn 'narrenschip' stranden: 'Wie is hier nou eigenlijk gek?'

In dit artikel:

De voormalige haringlogger Scheveningen 4, later bekend als Azart of het ‘Ship of Fools’, vormt het onderwerp van de documentaire Azart - Come make art. Het 30 meter lange schip, gebouwd begin 20e eeuw en in 1989 door de culturele stichting Azart overgenomen, voer zo’n 35 jaar onder leiding van August Dirks. Dirks had aanvankelijk geen zeemansachtergrond; hij begon als onervaren schipper, behaalde jaren later zijn vaarbewijs en bouwde met wisselende bemanningen een reizend theaterschip op dat over de wereldzeeën voer.

Het project was losjes geïnspireerd op Jheronimus Boschs Het Narrenschip en richtte zich erop VOC-achtige routes te bevaren, maar met een omgekeerd doel: niet om te roven maar om kunst en theater te delen. Dirks legde tijdens reizen actief contact met lokale gemeenschappen — onder meer op Kaapverdië — en sprak mensen waar mogelijk in hun taal. De vrijheid van leven zonder vaste administratieve lasten was een bewuste keuze: geen postadres betekende geen rekeningen, geen bankverkeer, geen salaris.

De documentaire, samengesteld uit historisch materiaal en speciaal gefilmde scènes, volgt die kleurrijke geschiedenis en toont ook de moeilijkheden: juridische en financiële problemen, en incidenten zoals het raken van een dikke stroomkabel bij Alkmaar waarbij verzekering ontbrak. Filmmakers Annike Kaljouw en Masha Novikova (die een tijd aan boord woonde en veel archiefmateriaal verzamelde) leggen zowel de kleine, lichtvoetige momenten als de conflicten vast. Kaljouw volgde de Azart intens sinds 2017, onder andere toen het schip in Kaapverdië arriveerde.

Een beslissend keerpunt kwam tijdens de coronapandemie, toen Dirks te horen kreeg dat zijn longkanker uitgezaaid was. Hoewel immuuntherapie hem meer levensduur gaf dan aanvankelijk voorspeld, koos hij ervoor de reizen te stoppen. Het plan was om het schip in Ecuador op het strand te plaatsen als cultureel centrum Buque Azart. Die laatste overtocht verliep moeizaam — men moest politieke en technische obstakels slechten — en het schip kwam uiteindelijk vast te liggen in de vloedlijn; nu staat het zo’n 200 meter in het zand en functioneert het als sociale en toeristische trekker met verblijfsplek voor kunstenaars en een museumkajuit.

Dirks woont inmiddels in een flat in de Zaanstreek en mist de zee en de wind, maar noemt het afgesloten hoofdstuk een cadeau. Bij veel vertoningen van de film zijn regisseurs en soms Dirks (vaak via beeldverbinding vanwege zijn gezondheid) aanwezig voor nagesprekken. De film draait in verschillende filmhuizen, onder meer Astra (Klazienaveen), Charlie (Heerenveen), Slieker (Leeuwarden) en Forum Groningen; actuele data en aanvullende vertoningen staan op www.azart.org. Verzoeken om vertoning kunnen per e-mail naar heleen@amstelfilm.nl gestuurd worden.

De documentaire brengt niet alleen een persoonlijk portret van een eigenzinnige kapitein, maar zet ook een periode neer die volgens makers en publiek nauwelijks meer mogelijk lijkt door toenemende bureaucratie en geopolitieke grenzen. Bij vertoningen reageren kijkers vaak ontroerd en geïnspireerd, met een boodschap dat het nooit te laat is om eigen idealen na te jagen.