Judith Kerr en Kim Bekkers laten de oorlog zien vanuit de ogen van een kind
In dit artikel:
De stroom nieuwe kinderboeken over de Tweede Wereldoorlog is de laatste jaren afgenomen; de titels die nu verschijnen rond 4 en 5 mei zijn vooral intieme familieverhalen. Twee recente uitgaven illustreren die trend.
Judith Kerr beschrijft in haar semi-autobiografische trilogie hoe haar familie ontworteld raakt door de opkomst van de nazi’s. Haar vader, de prominente Duitse-Joodse criticus Alfred Kerr, verlaat Duitsland zodra hij voorziet dat Hitler aan de macht zal komen; Judith (Anna in het boek), haar moeder en zus volgen hem kort daarna. Net op tijd, want een dag na hun vertrek eisen nazi’s hun paspoort op. Het gezin vlucht via Zwitserland en Frankrijk naar Engeland, waar ze zich vestigen. Kerrs boeken, oorspronkelijk uit de jaren zeventig, zijn nu voor het eerst in het Nederlands vertaald; het eerste deel, bekend geworden door de verfilming, behandelt op kinderlijke maar indringende wijze het verlies, de aanpassingen en de kleine overlevingsstrategieën van vluchtende kinderen. Thema’s zijn onder meer de verwarring over identiteit, ervaringen van uitsluiting en de wens om zich ‘beter’ te gedragen om vooroordelen te ontkrachten. Het verhaal blijft relatief mild vergeleken met vele andere Joodse lotgevallen, maar toont hoe vlucht ingrijpend is voor jonge mensen.
In Hongertocht reconstrueert Kim Bekkers de ware fietstocht die haar grootmoeder Tonnie op veertienjarige leeftijd maakte tijdens de hongerwinter van 1944. De tocht langs boerderijen levert zowel afwijzing als onverwachte hulp op; Bekkers kiest voor soberheid boven romantisering en houdt zich dicht bij de overlevering. Tonnie raakt haar metgezel kwijt, doet onbedoeld een kleine bijdrage aan het verzet en reist een tijd vergezeld door een vosje — details die de menselijke kant van de schaarste zichtbaar maken.
Beide boeken tonen waarom waargebeurde, onopgesmukte verhalen belangrijk blijven: ze geven hedendaagse kinderen inzicht in de schrijnende realiteit van oorlog, maar laten ook zien hoe veerkracht, aanpassingsvermogen en alledaagse keuzes het leven van jonge mensen tijdens crises bepalen.
Boekgegevens: Hitler heeft mijn roze konijn gestolen — Judith Kerr (vertaald door Sandra C. Hessels), De Fontein, 8+; Hongertocht — Kim Bekkers, Leopold, 10+.