Jongerenwerker Ilse (24) uit Franeker vraagt aandacht voor jonge mantelzorgers. 'Je ziet het niet aan de buitenkant'

In dit artikel:

Emma* (13) kijkt uit naar een middag met een vriendinnetje, maar moet thuisblijven omdat haar moeder hulp nodig heeft met kleine zus Tess, die autisme heeft. Haar verhaal staat model voor tienduizenden Nederlandse jongeren die taken in huis of zorg voor een familielid op zich nemen — soms onopgemerkt, vaak vanzelfsprekend.

Ilse Damstra (24), jongerenwerker bij Connexa uit Franeker (werkzaam in Waadhoeke en Harlingen), begeleidt jonge mantelzorgers en benadrukt dat het beeld van deze jongeren divers is. Netwerkorganisatie JMZ Pro schat dat ongeveer een miljoen jongeren in Nederland in meer of mindere mate mantelzorgtaken vervullen; dat komt neer op zo’n twintig tot vijfentwintig procent van alle jongeren. Er bestaat geen eenduidige definitie of volledig overzicht: het verschilt per situatie en vooral per hoe de jongere het zelf ervaart.

De jongste groep (10–15 jaar) merkt vaak pas later dat hun thuissituatie afwijkt van die van leeftijdsgenoten. Dat besef valt samen met een kwetsbare fase — de puberteit — waardoor praten over de belasting en het gevoel anders te zijn lastig kan zijn. Taken variëren van regelmatig huishoudelijk werk en oppassen tot administratieve hulp voor ouders die de taal slecht beheersen. Damstra wijst erop dat het om meer gaat dan incidenteel afwassen; wanneer verantwoordelijkheden leiden tot zorgen, gemis aan aandacht of stress, kunnen schoolprestaties en gezinsverhoudingen lijden.

Ondanks hun vaak volwassen en behulpzame houding kan achter die kracht verborgen stress schuilgaan. Daarom organiseert Damstra met vrijwilligers maandelijks een inloopbijeenkomst waar jongeren elkaar treffen, ontspannen en ervaringen delen. Volgens haar is die herkenning vaak belangrijker dan meteen oplossingen aandragen: “Je moet niet meteen in de oplossingsmodus schieten.” Concrete vormen van ondersteuning vanuit de overheid zijn vooral gericht op volwassen mantelzorgers — jonge mantelzorgers kunnen daar weinig mee — waardoor lokaal maatwerk essentieel is.

De Week van de Jonge Mantelzorger richt deze periode nationaal de schijnwerpers op jongeren van 10 tot 25 jaar en zet in op het informeren van het directe netwerk: scholen, familie, vrienden en buurt. Die omgeving is het beste geplaatst om signalen op te merken en contact te maken. Damstra adviseert om niet direct problemen te willen oplossen, maar simpelweg te vragen hoe het gaat en af en toe een praatje of een klein gebaar te maken. Zij pleit voor meer maatwerk en wil mantelzorgers samenbrengen om vanuit hun wensen beleid en hulp op lokaal niveau te regelen.

*Naam gefingeerd; echte naam bekend bij de redactie. Interview vond plaats in Leeuwarden.