Jezelf en anderen wat gunnen, dat vergt training

In dit artikel:

Griet, voormalig afdelingshoofd in een grote zorginstelling, zit op een dinsdagochtend om kwart voor tien in de behandelkamer met onaangeroerde koffie en een hoofd vol piekergedachten. Sinds haar pensionering voelt ze zich nutteloos; waar ze vroeger problemen oploste en mensen op haar wachtten, lijkt nu alles te verdwijnen. Haar verhaal illustreert hoe het zogenaamde Default Mode Network (DMN) — in de tekst het “piekernetwerk” genoemd — vanzelf actief wordt wanneer we niets doen: het maalt over het verleden, fantaseert over de toekomst en smeedt verhalen over wie we zijn. Dat netwerk is normaal en nuttig, maar kan overactief raken en leiden tot aanhoudend piekeren en passiviteit.

De behandelaar, psycholoog Bernard Maarsingh, kiest een tweesporenaanpak. Het eerste spoor is meditatie in de vorm van loving‑kindness (vriendelijkheidstraining): gericht oefenen om de aandacht te sturen en milder te spreken tegen anderen en uiteindelijk tegen zichzelf. Griet vindt dat in het begin belachelijk, maar oefent eerst voor anderen en leert geleidelijk vriendelijker over zichzelf denken; ze formuleert uiteindelijk zelf: “ik gun mezelf dat ik niet hoef te bewijzen dat ik nog meetel.”

Het tweede spoor is activatie: het brein heeft bewijs nodig dat je nog kunt bijdragen en leren. Zin ontstaat vaak ná actie, niet ervoor. Griet meldt zich aan bij een buurtmoestuin, waar een man van tachtig haar prei leert planten. Door te bewegen, contact te maken en iets concreets te doen, krijgt ze regelmatig nieuwe ervaringen die haar negatieve verhaal tegenspreken. Ze heeft nog slechte dagen, maar gelooft haar piekerende brein niet meer automatisch en voelt soms weer betekenis als ze naar jonge plantjes kijkt die groeien omdat zij er was.

De casus benadrukt dat rust niet altijd geneest; gerichte aandachtstraining en gedragsactivatie kunnen samen helpen een overactief piekernetwerk te temmen en opnieuw zin en betrokkenheid te laten ontstaan. Maarsingh werkt op het snijvlak van psychologie, breinkennis en technologie (ICT/VR).