Jelle (69) uit Burgum was bessenkweker maar stookt nu liever whiskey. 'Dit is in machtich moai produkt'
In dit artikel:
In Friesland worden bijna uitgestorven graanrassen opnieuw geteeld om er whisky van te maken. Boeren als Jacob Wilman telen oergranen — Terschellinger tweerijige zomergerst, Friese zesrijige wintergerst en Sint Jansrogge — waarvan een klein deel, na jaren van bijna verdwijning, nu als grondstof in de nieuwe Oerfrysk-whisky van Jelle Sixma en Pat Zijlstra belandt. Hoewel er dit jaar zo’n 60 km² graanland in de provincie staat (vooral bestemd als veevoer), ging voor de whisky slechts een fractie de keten in: Wilman gebruikte ongeveer een derde hectare voor de speciale gerst en rogge. De opbrengst per m² van deze oude rassen is laag, maar volgens telers levert elke korrel veel meer smaak op.
Sixma en Zijlstra runnen een bescheiden stokerij in Sumar waar ze experimenteren met melanges, vatkeuzes en rookmethodes om onderscheidende whisky’s te maken. De stokerij bewaart vaten in eikenhout; tijdens het rijpen verdampt jaarlijks zo’n vijf procent en kleur en smaak worden sterk door het vat bepaald. Ze werken graag met gebruikte sherryvaten, maar die zijn schaars en duur geworden door een flinke daling in sherryproductie sinds de jaren 1980. Ter vervanging van turfroken gebruiken ze lokaal zeewier uit Lauwersoog om peated-achtige aroma’s te creëren.
De productie volgt klassieke stappen: vergisting en distillatie — tweemaal soms tot 70% — en daarna minimaal drie jaar en een dag rijping op vat om de drank officieel whisky te mogen noemen. Voor het aanlengen gebruiken ze water van de winning bij Appelscha, dat als “oeroud” en smaakrijk wordt gezien. In 2023 werden de eerste flessen gebotteld; recent kwam een vier jaar oude versie op de markt die volgens de makers voller is dan de driejarige. Een fles kost ongeveer €56 en wordt gepositioneerd als drank om puur van te genieten, niet om te mixen.
Achter het project zit ook een verhaal van transitie: Sixma, ooit bessenbouwer onder de naam De Noardewyn, schakelde door stijgende plukkosten en personeelsproblemen deels over van fruit naar distillatie. Wilman zet zich in voor het behoud en de vermeerdering van Friese rassen via samenwerkingen met Friese Rassen. Het initiatief combineert regionale traditie, biodiversiteitsherstel en kleinschalige ambachtelijke productie — een nichemarkt voor liefhebbers en een bijdrage aan het behoud van cultureel erfgoed in de landbouw.