Jeen Nauta (1926-1986), de laatste Friese man die als eerste de finish passeerde in de Elfstedentocht

In dit artikel:

Op 23 februari 1986 overleed Jeen Nauta (59) plotseling aan een hartstilstand, precies op de dag dat de veertiende Elfstedentocht werd uitgeroepen. Nauta, afkomstig uit Grou, behoorde tot de bekendste Elfstedenrijders van Friesland: hij finishte gedeeld als eerste in de beruchte editie van 1956 (samen met Maus Wijnhout, Aad de Koning, Anton Verhoeven en Jan van der Hoorn), werd derde in 1947, vierde in 1954 en had al in 1942 als vijftienjarige de toertocht uitgereden. Ondanks het gedeelde finishen in 1956 werden de vijf niet officieel als winnaars erkend; het gezamenlijke eindspurt was bedoeld als protest tegen de gang van zaken bij de organisatie in 1954.

Het overlijden kwam als volslagen verrassing voor familie en omgeving. De dag vóór zijn dood reed Nauta nog een 70-kilometertocht met zijn jongste zoon Jaap en voelde zich gezond; in 1985 had hij met drie van zijn zonen de Elfstedentocht geschaatst. De ochtend van 23 februari klaagde hij plots dat hij het koud had, knipperde met zijn ogen en zakte kort daarna in elkaar; medische hulp kwam te laat. Zijn weduwe Petronella (Nel) en zoon Gerrit vertellen in 2019 nog helder hoe abrupt het gebeurde en hoe ongelooflijk het verlies voor hen was: Nauta was altijd sportief, schaatste wekelijks in Thialf en had geen duidelijke ziekteklachten, behalve af en toe hoge bloeddruk.

Het overlijden viel samen met de grote feestvreugde rond de Elfstedentocht; terwijl de provincie jubileerde, kregen Nel en haar zonen diezelfde avond belerende condoleances van mensen die net van het ijs kwamen. Die dubbele stemming maakte het verlies extra schrijnend, zeker omdat één van Jeens broers zitting had in het Elfstedenbestuur en familieleden daardoor tussen plicht en rouw stonden.

In latere terugblikken benadrukken zijn nabestaanden dat Jeen noch spijt noch wroeging had over de gezamenlijke finish van 1956; hij bleef vriend met zijn mede‑finishers. Voor zijn familie en voor velen blijft Jeen Nauta gelden als de laatste Fries die de Elfstedentocht “gewonnen” heeft — een held uit de Friese schaatshistorie wiens dood in 1986 deels verloren ging in de euforie rond het evenement. Dit verhaal is een herpublicatie van een interview uit 2019 met zijn weduwe en zoon.