Jeen Nauta (1926-1986), de laatste Fries die als eerste de finish passeerde in de Elfstedentocht
In dit artikel:
Op 23 februari 1986 overleed de Friese schaatser Jeen Nauta (59) plotseling in Grou, precies op de dag dat de veertiende Elfstedentocht werd verreden. Nauta, een bekende Elfstedencrack, stierf aan een acute hartstilstand; volgens zijn weduwe Petronella was het zo plotseling dat hij nauwelijks iets kon zeggen voordat hij bewusteloos raakte. De gebeurtenis viel extra hard omdat Nauta tot die dag zeer actief en vitaal was: hij trainde wekelijks in Thialf, had recentelijk nog de Princenhoftocht geschaatst met zijn jongste zoon Jaap en was in 1985 samen met zijn drie zonen de Elfstedentocht gefinisht.
Sportief maakte Nauta naam vanaf jonge leeftijd: al op vijftienjarige leeftijd reed hij in 1942 de toertocht, later werd hij derde in 1947 en vierde in 1954. Zijn meest besproken prestatie is echter 1956, toen hij samen met vier anderen—Maus Wijnhout, Aad de Koning, Anton Verhoeven en Jan van der Hoorn—tegelijk over de streep kwam. Die gezamenlijke finish ontstond deels als statement tegenover het Elfstedenbestuur na onvrede over de gang van zaken in 1954; de vijf schaatsers sloten een pact en werden ondanks hun eerste positie niet officieel als individuele winnaars gehuldigd. Nauta bleef na die beslissing met de medefinishers bevriend.
De dood van Nauta verliep in paradoxale stilte: terwijl heel Friesland en het land feest vierden om de zeldzame late Elfstedentocht van 1986, stond zijn familie diezelfde avond condoleances te ontvangen. Het contrast werd nog schrijnender doordat veel rouwenden rechtstreeks van het ijs kwamen. Voor de familie was het verlies extra pijnlijk doordat Jeen oogziek en ongewoon fit leek; hij had wel eens hoge bloeddruk, maar was nooit langdurig ziek en was onlangs nog zonder problemen door een sportkeuring gekomen.
In later jaren bewaarde de familie foto's van de gelukkige Elfstedendagen, vooral die van 1985 toen vader en zonen samen reden. De weduwe en hun kinderen herinneren zich Nauta als iemand die zijn keuze in 1956 nooit betreurde en als de laatste Fries die volgens hen de Elfstedentocht “gewonnen” heeft, ook al werd die erkenning destijds niet officieel toegekend. De dag van zijn overlijden en de nasleep illustreerden hoe een nationale gebeurtenis kan samenvallen met persoonlijk drama, en hoe sporthistorie soms schaduwkanten kent die in de publieke euforie verdwijnen.