Jack (65) neemt afscheid als gemeentearchivaris van Súdwest-Fryslân. 'Ik heb mijn drie doelen behaald'
In dit artikel:
Jack de Vries (65) uit Franeker trad in 2020 aan als gemeentearchivaris van Súdwest-Fryslân in cultuurhistorisch centrum De Tiid in Bolsward. Hij kwam met drie duidelijke doelen: het archief op orde brengen, zoveel mogelijk digitaliseren om bijvoorbeeld stamboomonderzoek te vergemakkelijken, en het suffe imago van het archief afschudden. In korte tijd maakte hij van het archief zelf een boegbeeld door de collecties toegankelijk en zichtbaar te maken.
Feiten en cijfers: het archief beslaat ongeveer 7 kilometer aan papieren documenten, met stukken terug tot 1331; De Vries schat het totale aantal documenten op 80–100 miljoen. Bij zijn aantreden was ongeveer de helft van dat materiaal systematisch ontsloten; rond 2025 was ook de andere helft gedigitaliseerd en beschreven. Honderden particuliere, kerkelijke en verenigingsarchieven zijn opgenomen, evenals complete reeksen regionale kranten (onder meer Wijd en Zijd, Friso, Sneeker Nieuwsblad, Bolswards Nieuwsblad) en de Leeuwarder Courant vanaf 1752. Ook dorpsbladen en de Koepel van Witmarsum (1948–2016) zijn online beschikbaar gemaakt.
De Vries legde sterk de nadruk op publieksbereik: workshops, rondleidingen en lezingen in De Tiid en daarbuiten, en aansluiting zoeken bij actuele thema’s zoals de Sint Maarten-viering om historische verhalen aan te haken. Vorig jaar trokken deze activiteiten, inclusief losse bezoekers, ongeveer 2.100 geïnteresseerden; het team van vijf medewerkers met vrijwilligers beantwoordde ongeveer 2.500 e-mailverzoeken. Zijn aanpak leverde erkenning op: in 2024 kwam het archief van Súdwest-Fryslân als beste uit de bus voor dienstverlening bij een onderzoek van de Koninklijke Vereniging van Archivarissen in Nederland.
De weg was niet zonder hindernissen: De Tiid werd verbouwd toen hij begon en de coronapandemie vertraagde een vliegende start, waardoor hij pas in 2021 echt kon beginnen. De Vries brengt decennia ervaring mee — zijn loopbaan begon na een vervangende dienstplichtopdracht in archiefwerk in de jaren tachtig bij het Ryksargyf/Tresoar, gevolgd door werk bij het provinciaal archief, de archiefinspectie en later communicatie- en HR-functies bij de provincie.
Praktische samenwerkingen en projecten spelen een grote rol: zo stelde hij samen met bibliotheek Mar en Fean en de gemeente De Fryske Marren een bronnenboekje samen over de Tweede Wereldoorlog voor de gemeentelijke archieven in De Tiid; De Fryske Marren huurt bovendien archiefruimte in Bolsward. Veel publieksvragen betreffen genealogie, bouwtekeningen, vergunningen en WO-II-bronnen. Toevallige vondsten — kleine pareltjes die mensen onverwacht raken — noemt De Vries vaak het meest ontroerend en betekenisvol.
Hij zet ook nieuwe technieken in: AI helpt bij het ontcijferen van slecht leesbare handschriften en bij beeldzoekvragen, al blijft de grote uitdaging hoeveelgheid en houdbaarheid van digitale informatie op de lange termijn. Voor dat vraagstuk is hij bij zijn afscheid niet langer eindverantwoordelijk; hij voelt dat zijn drie doelen zijn bereikt en koos ervoor met 65 jaar te stoppen.
In zijn pensioen blijft De Vries actief: gids in de Blokhuispoort en in Franeker, chauffeur voor AutoMaatje van de ANWB, betrokken bij de Historische Vereniging Franeker en SC Cambuur, en af en toe presentator bij omroep Zilt. Als herinnering aan zijn werk noemde hij enkele hoogtepunten uit het archief, zoals een brief uit 1581 met de handtekening van Willem van Oranje en een document met een handtekening van koning Willem‑Alexander, plus tal van menselijke verhalen van droevig tot vrolijk die het lokale erfgoed kleur geven.