Huub Stapel duikt in ruige geschiedenis van eiland Schokland: 'Ergste watersnoodramp die Nederland heeft gekend'

In dit artikel:

Op het voormalige eiland Schokland — nu onderdeel van de Noordoostpolder — reconstrueert een tv-programma de dramatische geschiedenis van een gemeenschap die eeuwenlang door water werd geteisterd. Presentator Huub Stapel en historicus Eva Vriend bezoeken plekken als het hooggelegen kerkje, de herstelde houten waterkering en overblijfselen van middeleeuwse funderingen, graven en regenputten die vroeger het drinkwater reserveerden. Tijdens de opnames wordt zichtbaar hoe tastbaar de herinnering nog is: een lokale vrouw, de regisseur en herhaalde takes geven een menselijk inkijkje in het erfgoed.

De omslag komt in 1825, wanneer een enorme overstroming — de grootste van Nederland qua getroffen oppervlakte — Schokland grotendeels onder water zet en acht doden veroorzaakt. Vanaf dat moment raakt het eiland in verval en verandert het in een van de armste gemeenschappen van het land. Meerdere factoren verergeren de situatie: verzilting van de Zuiderzee vanaf de 16e eeuw maakte het grondwater onbruikbaar, paalworm en stormen verzwakten de houten keringen, en bij toenemende armoede werden beschermende palen zelfs als brandhout geroofd.

De rijksoverheid concludeert dat dijkbouw op de slappe veenbodem van Schokland weinig kansrijk en te kostbaar is. In 1859 volgt een gedwongen ontruiming; bewoners krijgen circa 800 gulden (ongeveer twee jaarloon) maar alleen als ze alles afbouwen en vertrekken, om terugkeer te voorkomen. De Schokkers verspreiden zich over plaatsen rond de Zuiderzee (onder meer Volendam, Urk, Kampen, Vollenhove). Hoewel een ramp zoals in 1825 lange tijd uitbleef, toont een waterspiegelmarkering uit 1916 dat risico’s opnieuw acuut waren. De vierdelige serie Heimwee naar Schokland is vanaf 3 december te zien op NPO2 (22.20 uur). Schokland zelf is tegenwoordig een beschermd cultuurhistorisch terrein en internationaal erkend als waardevol erfgoed.