Hoite Pruiksma schrijft muzikaal monument voor Oekraïne. 'In earbetoan foar moed en stânfêstigens'
In dit artikel:
Hoite Pruiksma uit Hemelum heeft een nieuw orkestwerk geschreven: Spring in Ukraine 2022, dat hij zelf een symfonisch gedicht noemt en waarin het Oekraïense volkslied het centrale thema vormt. Het stuk wordt in het weekend van 13–15 maart uitgevoerd door Het Orkest Amsterdam onder leiding van Jacob Slagter (voormalig solohornist van het Koninklijk Concertgebouworkest). De tournee omvat concerten in Fryslân — Franeker (13 maart, Martinikerk), Leeuwarden (14 maart, Grote of Jacobijnerkerk) en Bolsward (15 maart, Martinikerk) — en een extra uitvoering in De Duif in Amsterdam. Het orkest telt circa 80 musici; Oekraïners krijgen gratis toegang.
Pruiksma schrijft uit betrokkenheid bij het lijden in de wereld; eerder componeerde hij voor de herdenkingsserie Verlies Hoop en Troost het werk I stood with the dead, gebaseerd op een gedicht van de Eerste Wereldoorlog-dichter Siegfried Sassoon, dat in Noord-Nederland door een projectorkest, Capella Frisiae en bariton Ben Brunt werd uitgevoerd. De directe aanleiding voor Spring in Ukraine 2022 was een tv-beeld uit mei 2022 van een Oekraïense vrouw op het platteland die zwijgend de lente aanschouwde en verbijsterd reageerde op de verwoesting door de Russische invasie. Dat contrast tussen schoonheid en oorlogsgeweld vormde voor Pruiksma de drijfveer om een muzikaal monument voor de moed en standvastigheid van het Oekraïense volk te maken.
Muzikaal bouwt het werk rond twee tegenovergestelde thema’s: het herkenbare Slavische volkslied als hoofdthema en een secundair, geheel-tonig melodiethema zonder vaste grondtoon, dat in spanningsvolle confrontatie met het volkslied treedt. Pruiksma gebruikt vrije vorm en noemt het daardoor een symfonisch gedicht; het is ook bedoeld als poëtische vertelling met diverse scènes en emoties. Een terugkerende piccolopartij beeldt de lentevogel uit die zijn territorium verdedigt en vormt de rode draad; tegen het einde volgt een koraal ter nagedachtenis aan de slachtoffers, waarna het volkslied uiteindelijk als bevrijding en overwinning klinkt — een slot met hoop waarvoor Pruiksma uitspreekt dat hij gelooft dat Oekraïne zich zal handhaven.
Tijdens het schrijfproces vroeg Pruiksma feedback van dirigent Jacob Slagter, die zeer enthousiast reageerde en het stuk meteen op het programma zette naast Bruckners Zesde Symfonie — toeval genoeg met vergelijkbare bezetting, zodat een avondvullend programma ontstond. Pruiksma benadrukt de polyfonie en balans tussen partijen in het werk; hij noemt Bach als belangrijke inspiratiebron vanwege de manier waarop elke partij een eigen stem heeft binnen het geheel. Kaarten zijn verkrijgbaar via www.stichting-up.nl.