Hoeveel Friezen verstaan eigenlijk Fries? Tijd voor een factcheck
In dit artikel:
In Friesland discussieert men over het aantal inwoners dat de Friese taal daadwerkelijk verstaat, te midden van een aanbestedingsronde waarbij Omrop Fryslân concurrentie krijgt van ORT FRL, een nieuw mediaplatform dat zich inzet voor de Friese taal. Daniël Jansen van ORT FRL beweert dat ongeveer 300.000 Friezen Fries echt verstaan, wat neerkomt op zo’n helft van de bevolking, terwijl Omrop-journalist Eric Ennema en directeur Houkje Rijpstra aangeven dat ruim 90 procent van de Friezen Fries redelijk tot goed verstaat. Deze hogere cijfers zijn gebaseerd op een onderzoek uit 2019 van de Fryske Akademy, waarbij ruim 93 procent van de respondenten aangaf de taal vrij aardig tot heel goed te begrijpen. Dit betekent ongeveer 600.000 inwoners van Friesland, die destijds zo'n 650.000 mensen telde.
De discrepantie tussen de cijfers wordt mede veroorzaakt doordat er onduidelijkheid bestaat over wat “verstaan” precies inhoudt en welke criteria worden gehanteerd. Zo kan “verstaan” variëren van passief begrip tot vloeiend luisteren. Bovendien is het mogelijk dat respondenten overschatten hoe goed ze Fries beheersen, aangezien de taalvaardigheid niet objectief werd getoetst. Het onderzoek onderscheidde ook gradaties in begrip, waarbij bijna 10 procent zichzelf ‘vrij aardig’ achtte, wat vragen oproept over het daadwerkelijke niveau dat nodig is om bijvoorbeeld Friestalige discussies over lokale politiek te volgen.
Verder speelt het verschil tussen moedertaalsprekers en mensen die Fries kunnen verstaan een rol. Het percentage moedertaalsprekers ligt volgens verschillende bronnen tussen de 40 en 57 procent, wat duidelijk lager is dan het aantal mensen dat Fries passief kan begrijpen. Historisch onderzoek uit 1994 liet zien dat ongeveer 94 procent van de Friezen het Fries ten minste passief beheerst, een cijfer dat in beleidsdoelen ook wel als streefnorm werd gebruikt. Toch dient het onderscheid tussen spreken en verstaan goed in ogenschouw te worden genomen. Zo merken betrokkenen op dat veel Friezen zich niet verbonden voelen met Omrop Fryslân omdat ze de taal onvoldoende machtig zijn.
Nieuwe taalonderzoeken van de Fryske Akademy, die in oktober verschijnen, zullen hopelijk meer inzicht geven in de actuele mate van Fries spreken en verstaan onder de Friese bevolking. De discussie raakt daarmee aan bredere vragen over taalgebruik, identiteit en communicatie in Friesland, en de rol van regionale media daarin.