Hoeveel boerderijen telt Friesland eigenlijk? 'Wy witte net iens hoefolle kop-hals-rompleatsen der binne'
In dit artikel:
Friesland start als eerste provincie met een volledige inventarisatie van boerderijen: samen met de Boerderijenstichting Fryslân brengt de provincie het project "Pleats op’e kaart" op gang om precies vast te leggen welke boerderijen er staan en van welk bouwtype. Centraal staat het typisch Friese kop-hals-rompgebouw — een woonhuis met tussenruimte (de hals) verbonden aan een lange romp voor vee en hooi — maar ook andere typen zoals kop-romp, stelp, enkele Saksische boerderijen en de in 1923 in Scharsterbrug verschenen Amerikaanse boerderij worden geregistreerd.
Boereigenaren worden gevraagd via een formulier op de site van de stichting informatie aan te leveren over hoofdgebouw, bijgebouwen en beplanting (bijvoorbeeld broeihok of boomgaard). De verzamelde gegevens worden opgenomen in Hisgis, de historische digitale kaart waarop ook oude atlassen zijn verwerkt; op basis van bestaande bronnen vermoedt de stichting dat er circa 8.000 boerderijen in Friesland zijn — ongeveer het dubbele van het aantal nog actieve bedrijven.
De inventarisatie heeft ook een beleidsmatige kant: veel boeren vergrijzen en hebben geen opvolger, waardoor gebouwen vrijkomen en een andere bestemming krijgen. Voorbeelden van herbestemming zijn restaurant De Pleats (Burgum), het hotel in de voormalige Bumapleats bij Van der Valk Leeuwarden en een gezondheidscentrum in Techum. Tegelijk met de kaartpublicatie komt de provincie met een "Handreiking transitie Fryske pleats" met praktische regels en adviezen voor wie agrarische gebouwen wil transformeren; zo kan bijvoorbeeld een extra woning worden toegestaan als er voldoende agrarische m2 wordt gesloopt om die nieuwbouw te compenseren.
Voorzitter Henk Dijkstra van de Boerderijenstichting benadrukt de cultuurhistorische waarde van het kop-hals-romptype en ziet functiewijzigingen als acceptabel, mits ze zorgvuldig gebeuren en beter zijn dan sloop. De registratie moet zowel erfgoedinformatie veiligstellen als eigenaren en beleidsmakers handvatten bieden voor toekomstige transities.