Hoe voorkom je dat kinderen niks meer leren door AI? Docent Chiel (33) uit Emmen: 'Kan helpen om kritisch te denken'
In dit artikel:
In het natuurkundelokaal van Chiel van der Klink op het Esdal College in Emmen staat een omgekeerde klok als lesinstrument: een klein voorbeeld van hoe leraren leerlingen willen leren tijd te nemen om patronen te ontdekken. Die vaardigheid staat echter onder druk door generatieve AI zoals ChatGPT en Copilot, die in seconden kant-en-klare teksten leveren. Dat zet docenten in het voortgezet onderwijs voor moeilijke keuzes: raken leerlingen essentiële vaardigheden kwijt doordat ze klakkeloos AI gebruiken, of biedt AI juist kansen als je het doelgericht inzet?
Op veel scholen valt het personeel grofweg in twee kampen uiteen: sommigen zien AI als bedreiging voor ontwikkeling en toetsintegriteit, anderen als verrijking mits zorgvuldig toegepast. Van der Klink, kartrekker van een AI-werkgroep binnen de Aurelia-scholenkoepel, vat het bondig samen: „We moeten íéts met AI.” De werkgroep inventariseert gebruik, adviseert welke modellen toegestaan zijn en bespreekt privacy- en gelijkheidsvragen, bijvoorbeeld of betaalde, betere AI later ongelijkheid tussen leerlingen veroorzaakt.
Praktische aanpassingen zijn al zichtbaar. Betsie Verberk, docent Nederlands en trajectleider digitale geletterdheid, laat leerlingen soms bewust AI gebruiken — bijvoorbeeld bij infographics — om ze te leren dat de kwaliteit van het resultaat afhankelijk is van de kwaliteit van de prompt en van kritisch nakijken. Tegelijkertijd schakelt ze over op mondelinge toetsen en voert ze schrijfopdrachten in de les uit in een beveiligde omgeving, omdat thuis ingeleverde teksten vaak door AI blijken te zijn gegenereerd.
Andere docenten reageren strenger. Biologiedocent Ben Lachmann vreest dat AI leidt tot fraude, gezinsconflicten over cijfers en mogelijk het verdwijnen van onderdelen als het profielwerkstuk. Hij stoort zich ook aan collega’s die toetsvragen via AI voorbereiden: dat creëert toch de verkeerde signaal naar leerlingen.
Een belangrijke verschuiving is de nadruk op proces boven eindproduct. Docenten willen meer beoordelen hoe leerlingen een vraagstuk aanpakken en welke inzichten ze tonen, niet alleen de tekst die er uit rolt. Praktische middelen: werken in Google Docs zodat eerdere versies zichtbaar zijn, opdrachten zo ontwerpen dat schrijven of analyseren in de les moet plaatsvinden, en aandacht voor digitale geletterdheid: begrijpen dat AI een 'black box' is met voorspelbare patronen en niet blind vertrouwen verdient.
In de klas gebruikt Van der Klink debatten en dilemma’s — bijvoorbeeld over AI in de zorg — om kritisch denken te stimuleren. Leerlingen laten zien dat ze risico’s begrijpen, maar ook dat AI nuttige toepassingen kent, zoals oefenvragen maken. De werkgroep op school blijft zoeken naar balans: hoe AI inzetten zonder kansenongelijkheid of privacyproblemen te vergroten, en hoe leerdoelen zo formuleren dat AI geen vrijbrief wordt voor onzorgvuldig leren.
Kortom: AI dwingt scholen de onderwijspraktijk te herijken. Het antwoord is geen verbod of blinde acceptatie, maar herontwerp van opdrachten, meer aandacht voor het leerproces en digitale vaardigheden, en duidelijke regels en infrastructuur om eerlijkheid en leren te borgen.