Hoe technicus Frans (57) uit Leeuwarden met licht de sfeer in theater of film bepaalt. 'Licht is emotie'
In dit artikel:
Achter de coulissen van De Harmonie in Leeuwarden neemt lichttechnicus Frans Tigchelaar je mee in een wereld die voor publiek grotendeels onzichtbaar blijft, maar bepalend is voor wat zij voelen. Tigchelaar (geboren 1968), een 57-jarige freelance belichter met halflang zilvergrijs haar, combineert technische kennis en muzikaal gevoel om in theater, poppodia en film sfeer en verhaal te vormen. Zijn rondleiding langs kasten vol knipperende lampjes, samengebonden kabelstrengen en hoge stellages toont zowel vakmanschap — DMX-standaarden, parabolic aluminized reflectors, splitters en kabelmanagement — als een bijna poëtische aandacht voor detail.
Van kinds af aan hield hij van sleutelen; opgegroeid in een cultuurminnend gezin dat geregeld gastgezinnen was voor traditionele dansgroepen, ontwikkelde hij ook muzikaal ritmegevoel als slagwerker bij lokale korpsen. Een studie verkeerskunde en een bijbaan in een fotowinkel leidden niet naar kantoorwerk: zijn plek vond hij achter de schermen van het voormalige Amicitia Theater. Daar ontdekte hij dat timing en gevoel minstens zo belangrijk zijn als techniek — eigenschappen die zijn loopbaan zouden dragen.
Tigchelaar bouwde de afgelopen dertig jaar een divers portfolio op: van lokale spelshows en televisie (zoals projecten bij Omrop Fryslân en de serie Baas boppe baas) tot filmwerk, recent nog aan de Netflix-thriller iHostage van Bobby Boermans over het gijzelingsdrama op het Leidseplein. Op poppodia werkt hij met uiteenlopende genres; hij benadrukt dat een ballad, een up-tempo nummer of een Griekse metalband elk hun eigen lichttaal vragen. Zijn achtergrond als slagwerker helpt daarbij: ritme bepaalt wanneer effecten wisselen en hoe die samenwerken met muziek. Een anekdote illustreert dit: tijdens een optreden van een Griekse metalband in Sneek zat hij zo in het ritme dat de muzikanten hem vroegen om mee te toeren — een compliment dat hij beleefd afsloeg.
Het vak is de afgelopen decennia enorm veranderd. Waar in de jaren tachtig eenvoudige lampen werden uitgerust met rudimentaire beweging, zijn lichttafels uitgegroeid tot krachtige computers en zijn lampen veelzijdige, programmeerbare apparaten die bewegen, dimmen, kleuren mengen en complexe effecten produceren. Dat vraagt meer programmeertijd vooraf, maar vaak minder fysieke apparatuur tijdens een voorstelling. Voor Tigchelaar betekent dat leren bijblijven en nieuwsgierig blijven naar nieuwe technologieën; het kind dat apparaten uit elkaar haalde is niet verdwenen.
Centrale in zijn werk is het idee dat licht meer doet dan zichtbaarheid geven: het stuurt emotie en helpt het publiek een verhaal te beleven. Door kleurtemperaturen, subtiele fades en tintverschillen kunnen belichters de sfeer verschuiven zonder dat toeschouwers de techniek bewust opmerken. Een scène die gradueel dreigender wordt, krijgt kracht door een lange fade richting koeler, blauwer licht; een personage kan sympathie of onheilzaamheid krijgen door gerichte belichting. „Licht, dat is emotie”, zegt Tigchelaar en die zin vat zijn werkwijze samen: dienstbaar zijn aan het verhaal, maar onmisbaar in de werking daarvan.
Naast technisch vernuft en artistieke finesse zoekt hij ook momenten van pure schoonheid. Een beschrijving van een herdenkingsbijeenkomst, waarbij een jas en pet achter een gaasdoek in diffuus licht en Typhoon-muziek een zaal muisstil hield, laat zien hoe licht en geluid samen een collectief gevoel opwekken — en ook de technicus zelf diep raken.
Tigchelaar en zijn collega’s opereren vaak als anonieme silhouetten in het zwart, onzichtbaar voor het publiek maar cruciaal voor de ervaring op het podium. Hun werk vereist technische precisie, muzikale timing en psychologisch inzicht in hoe mensen visuele prikkels verwerken. Of het nu gaat om theater, concerten of film: door subtiele manipulatie van kleur, intensiteit en beweging helpen belichters het publiek te laten voelen wat makers willen overbrengen — onopvallend, maar beslissend.