Hoe proeft koffie die je brandt met waterstof?

In dit artikel:

Koffiefabriek UCC in Bolsward onderzoekt overstap van gas naar waterstof voor het branden van koffiebonen en ontdekte deze zomer tijdens een test op het Zernike-complex in Groningen dat dat ook de smaak verandert. In een kleine proefopstelling werden bonen gebrand met waterstof in plaats van met gas; de meesterproevers van UCC merkten een duidelijk verschil in smaak.

De smaakverandering heeft twee technische oorzaken. Een waterstofvlam zit dichter bij de brander en wordt daardoor hoger in temperatuur, wat andere roast-profielen mogelijk maakt — bijvoorbeeld meer variatie en langzamer branden. Daarnaast ontstaat bij verbranding van waterstof waterdamp; waar gas juist ‘droog’ verbrandt, blijft er bij waterstofbrand meer vocht en daarmee meer smaakcomponenten in de boon achter. Dat laatste levert volgens UCC proevers een rijker smaakbeeld op, maar roept ook vragen op over de invloed op installaties en productconsistentie.

Duurzaamheid is de voornaamste drijfveer achter de proef. UCC heeft al veel energiebesparende maatregelen genomen (ruim 1.800 zonnepanelen en inkoop van windenergie), maar de branders vormen de grootste energievraag en het hoofdaandeel van de CO2-uitstoot: twee gasbranders draaien 24/7 en verbruiken verreweg het meest. Elektrisch branden werd onderzocht, maar de overbelaste elektriciteitsinfrastructuur en beperkte uitbreidingsmogelijkheden van hun netaansluiting maken die optie op korte termijn onpraktisch. Daardoor is waterstof — ook als menging met gas — aantrekkelijker.

De logistieke en technische werkelijkheid is complex: er is nog geen waterstofleiding naar Bolsward en grote industriële branders voor waterstof bestaan nauwelijks; fabrikanten zijn terughoudend vanwege onzekerheden, onder meer rond de effecten van vocht op de installaties. Als tussenstap denkt UCC aan aanvoer van waterstof per trailer en aan hybride branders die eerst op mengsels draaien. UCC sloot zich aan bij een NOM-innovatieprogramma (bedrijven met Japanse connecties) en werkte samen met DNV voor de proefopstelling in Groningen. De proef betrof slechts enkele kilo’s koffie; in Bolsward gaat normaal gesproken circa 300 kilo per keer de brander in.

Tijdpad en kosten blijven onduidelijk: ombouw van branders is een miljoeneninvestering en UCC wil stapsgewijs werken. Hoewel waterstof momenteel ongeveer vijf keer duurder is dan gas, verwacht het bedrijf dat prijzen zullen dalen en dat energiekosten relatief weinig invloed zullen hebben op de uiteindelijke consumentenprijs — de inkoopprijs van de koffiebonen bepaalt die voor een groot deel. Marktinteresse lijkt aanwezig: in Japan wordt waterstofgebrande koffie al verkocht (onder meer aan 7-Eleven), en UCC levert op grote schaal aan supermarkten en ketens zoals McDonald’s, waardoor een commerciële toepassing mogelijk is als techniek en infrastructuur volgen.

Belangrijke uitdagingen blijven: consistentie van smaak voor klanten, technische aanpassing van branders en ontwikkeling van een betrouwbare waterstofinfrastructuur. De proef laat zien dat waterstof roosteren niet alleen duurzaamheid kan bevorderen, maar ook invloed heeft op het product zelf — iets waar branders, producenten en afnemers bij de transitie rekening mee moeten houden.