Hoe nu verder in Iran? Iraniër Sander (53) uit Feanwâlden: 'Met paar bommen gooien is geen regimewissel mogelijk'
In dit artikel:
De recente dood van ayatollah Khamenei schudt Iran en zet ex-gemigreerde Iraniërs zoals Sander Terphuis (53) uit Feanwâlden aan het denken over de toekomst van het land. Terphuis, die 35 jaar geleden als Ahmad Queleich Khany uit Iran vluchtte en sindsdien in Nederland woont, verwacht niet dat het vertrek van één persoon het einde van het huidige systeem betekent. Volgens hem zit de macht zodanig verankerd in grondwettelijke en institutionele structuren — een tijdelijk driehoofdig bestuur na het overlijden van de opperste leider en de rol van de Raad van Experts — dat een opvolger die de revolutionaire ideologie loslaat onwaarschijnlijk is.
Terphuis schetst Iran als een staat waarvan de koers al door stichter Khomeini is uitgezet: anti-Israëlretoriek, strikte religieuze wetten en harde repressie tegen andersdenkenden en vrouwen. Massale protesten worden volgens hem telkens met dodelijk geweld neergeslagen door veiligheidstroepen en de zogeheten moraalpolitie; dat maakt interne omwenteling vrijwel onmogelijk zonder externe hulp. Westerse interventie noemt hij een noodzakelijk kwaad: soms onvermijdelijk om het regime te verzwakken, maar gevaarlijk als ze onzorgvuldig gebeurt — hij wijst op de chaotische nasleep van buitenlandse inmenging in Libië, Syrië en Irak als waarschuwing tegen een onbeheersbare machtsvacuüm.
Een veelgenoemde naam voor een alternatief leiderschap is Reza Pahlavi, zoon van de laatste sjah en in ballingschap in de VS. Terphuis ziet Pahlavi niet als wenselijke permanente monarch, maar mogelijk als tijdelijke tussenpaus die stabiliteit biedt totdat vrije, inclusieve verkiezingen gehouden kunnen worden waarin ook etnische minderheden hun kandidaten kunnen opstellen.
Die etnische verscheidenheid — Baluchis, Koerden, Azeri’s en anderen — maakt het risico op fragmentatie en een burgeroorlog reëel als het centrum verzwakt. Dat zou enorme vluchtelingenstromen naar Europa en verstoringen in de olievoorziening kunnen veroorzaken, reden waarom Westerse landen volgens Terphuis een eigen belang hebben bij stabiliteit in Iran. Zijn concrete advies: westerse steun gericht op veiligheid en het faciliteren van eerlijke verkiezingen.
Persoonlijk blijft het conflict voor Terphuis ook emotioneel: na decennia in Nederland heeft hij afscheid moeten nemen van familie op afstand en heeft hij nooit terug kunnen keren. Hij zegt te verlangen naar “de geur van Iraans brood, mijn oude school bezoeken en mijn familie weer in de armen vallen.” Zijn visie combineert realpolitieke zorgen over machtsstructuren en veiligheid met een hoop op een toekomst waarin Iraniërs zelf vrij kunnen kiezen.