Hoe lossen we het PFAS-probleem op? Wetsus test baanbrekende technologie
In dit artikel:
Twee jaar nadat Wetsus een veelbelovende techniek tegen PFAS in water naar buiten bracht, blikt onderzoeker Jan Post terug op de internationale aandacht en de voortgang sinds die doorbraak. De ontdekking – gedaan door Post en collega Amanda Larasati in samenwerking met Wageningse hoogleraar Han Zuilhof – draait om een ringvormig molecuul met tien ‘pootjes’ dat PFAS-moleculen aantrekt. In plaats van één PFAS in het ringgat te vangen, verzamelen de verbindingen zich aan de buitenzijde en trekken zo nog meer PFAS aan, wat het vangproces versterkt. Daarnaast stoot de ring andere ongewenste stoffen zoals medicijnresten af, waardoor selectiviteit ontstaat.
Na de vangst moest de moeilijk afbreekbare PFAS ook vernietigd worden. In plaats van energie-intensief verbranden vond het team een vloeibare verwerkingsstap die de PFAS-moleculen afbreekt; de precieze samenstelling hiervan wordt nog niet openbaar gemaakt. Resultaat tot nu toe: ongeveer 80 procent van het fluor wordt omgezet in onschadelijk fluoridezout. Voor de resterende fractie bestaan er opties om die te binden en op te slaan of uiteindelijk te verbranden, afhankelijk van onderzoek naar mogelijke schadelijkheid van de afbraakproducten.
Het grote werk ligt nu in opschaling en toepasbaarheid. Een los molecuul kun je niet simpelweg in water verspreiden: het heeft een drager nodig, een filterontwerp dat veel water kan verwerken en een methode om de PFAS van het filter te verwijderen zonder het materiaal onbruikbaar te maken. Innovatieve input van universiteiten helpt; een voorbeeld is het idee om vezeldraden die ook bij mondkapjesproductie worden gebruikt in te zetten als draagstructuur voor de ringmoleculen. Bedrijven in het consortium richten zich op productie, dragers en kwaliteitscontrole, zodat de hele keten — van lab tot eindgebruiker (drinkwaterbedrijven, afvalverwerkers, industrie) — getest kan worden.
Het consortium in Leeuwarden groeide snel (eerst vijf, later tien extra partners) en draait anderhalf jaar op volle kracht; Post meldt dat het enthousiasme hoog blijft. Wetsus waakt daarnaast voor onbedoelde effecten: het is cruciaal dat PFAS niet alleen in kleinere, mobielere en mogelijk gevaarlijkere stukjes uiteenvallen.
Voor geïnteresseerden organiseert Wetsus in maart een serie gratis publiekslezingen in Leeuwarden over watertechnologie, waaronder een lezing van Post over deze PFAS-techniek. Data en locatie: Wetsus, Oostergoweg 9, Leeuwarden; inloop 19.30, start 20.00 — wel even aanmelden.