Hoe kun je als Holocaustoverlevende God trouw blijven? 'De hoofdrolspeler doet wat Job naliet: de Allerhoogste aanklagen'

In dit artikel:

Theatermaker Gottfrid van Eck (63) brengt met Schemermens een ingetogen voorstelling over de nasleep van de Holocaust, te zien op 13 februari in kerkelijk centrum De Oerdracht in Joure. Het stuk put, met toestemming, uit de dagboeken en de roman Drie rode rozen van de Amsterdamse jurist en schrijver Abel Herzberg (1893–1989), zelf bevrijd uit Bergen‑Belsen in 1945. Centraal staat de Joodse advocaat Salomon Zeitscheck, die gebroken achterblijft na de oorlog en worstelt met de vraag hoe geloof en traditie verder betekenis kunnen hebben na zo veel onrecht.

Waar de Bijbelse Job uiteindelijk afziet van een open aanklacht tegen God, laat Van Eck zijn hoofdpersoon dat pad juist wel bewandelen: Zeitscheck zoekt zeventig rechtvaardigen die hem bij zijn beschuldiging van de Allerhoogste kunnen steunen. Tegelijk voert hij een interne strijd over welke elementen van zijn Joodse erfenis hij wil vasthouden of laten varen.

Dramatisch speelt het grootste deel van de voorstelling zich op een zolder af. Om de innerlijke monoloog visueel en dialogisch te maken, gebruikt Van Eck een levensgrote pop als dubbelganger van Zeitscheck; die functioneert als wederhelft die hem onderbreekt, troost en confronteert. De poppenspelaanpak is beïnvloed door Fred Delfgaauw, waarvoor Van Eck les nam. Buitenstaanders – door Van Eck omschreven als “geschenken van buitenaf” – verschijnen in ontmoetingen die de protagonist op andere sporen zetten; die rollen worden ingevuld door muzikanten, met accordeon en viool als terugkerende geluidssporen.

Hoewel De Oerdracht een veelvoorkomende speellocatie voor deze productie is, benadrukt Van Eck dat Schemermens geen strikt religieuze voorstelling is maar een filosofische zoektocht met ruimte voor humor, muziek en poppenspel. Over een definitieve oplossing voor Zeitschecks dilemma blijft hij bewust vaag; hij verwijst naar denkers als Emmanuel Levinas en het idee dat, ook als het grote kwaad ongrijpbaar blijft, kleine daden van goedheid essentieel blijven om menselijkheid te bewaren. Meer informatie: wilde-eendproducties.nl.