Hoe democratisch is het als de Eerste Kamer tweedekamertje speelt?

In dit artikel:

De Eerste Kamer voert steeds vaker politiek in plaats van alleen wetten op rechtmatigheid en uitvoerbaarheid te toetsen. Wat deze week duidelijk werd tijdens de bespreking van de regeringsverklaring van kabinet-Jetten is geen nieuw fenomeen: voor het eerst werd zo’n debat in 2007 gevoerd, maar sinds ongeveer 2010 is het zichtbaarder omdat geen kabinet meer over een Senaatsmeerderheid beschikt. Daardoor krijgen de opvattingen van senatoren veel meer invloed op beleid dan vroeger.

Traditioneel hield de Senaat zich gedeisd met het argument dat politiek aan de Tweede Kamer hoort en de senaat vooral technische toetsing doet — een rol die deels al bij de Raad van State ligt. In de praktijk zijn 75 gekozen politici in de senaat echter geneigd politieke overwegingen mee te nemen bij het beoordelen van wetsvoorstellen. Dat verschil in samenstelling tussen Eerste en Tweede Kamer is sinds de opmars en de uitval van partijen als BBB flink voelbaar: linkse partijen als de coalitie GroenLinks-PvdA hebben in de senaat relatief meer gewicht dan in de Tweede Kamer, terwijl er in de senaat vaak een taboe rust op samenwerking met partijen als PVV en FVD.

Een concreet gevolg was de indirecte blokkade van een voorgenomen verhoging van de AOW-leeftijd: hoewel het kabinet die maatregel in de Tweede Kamer niet kon voorkomen, liet de Eerste Kamer direct blijken dat het er niet mee akkoord zou gaan — nog voordat er een wetsvoorstel lag. Dat roept fundamentele vragen op over de rol en democratische legitimiteit van een niet rechtstreeks gekozen kamer die beleidskeuzes van een kabinet effectief kan frustreren.