Hoe 'coke-ome' Jan (83) uit Sneek en zijn neven drugstransporten organiseren vanuit Zuid-Amerika

In dit artikel:

Jan van R. (83) uit Sneek, bijgenaamd de ‘coke-opa’, staat centraal in het onderzoek Paddock naar voorbereidingen van drugstransporten met zeilschepen. Van R. — die al ongeveer dertig jaar van zijn leven in de gevangenis heeft doorgebracht — vroeg vorig najaar tijdens een pro-formazitting ontroerend om vrijlating vanwege ernstige hartklachten, uit vrees zijn volgende kerst niet meer te halen. De rechter toonde daar aanvankelijk weinig gevoeligheid; uiteindelijk mag hij, samen met acht medeverdachten, het proces in vrijheid afwachten. Twee anderen uit zijn kring — zijn achterneef Nick (34) en aangetrouwde neef Ulbe Z. (57) — blijven voorlopig vastzitten. Voor Jan hangt een extra celstraf van circa 2,5 jaar boven het hoofd.

Het politieonderzoek begon na een tip van het Team Criminele Inlichtingen op 20 januari 2022. Agenten volgden aanwijzingen dat Nick en zijn kompanen een zeilschip, de Aeolus, in de Portugese haven Albufeira klaarmaakten voor smokkel. De politie plaatste een peilbaken onder het schip en legde telefoongesprekken en reisbewegingen vast. Met die tapgegevens en luchtvaartinformatie traceerden toezichthouders onder meer meerdere vluchten van verdachten naar Suriname en Colombia en bewegingen tussen Spanje, de Canarische Eilanden en Zuid-Amerika.

Tussen juni 2022 en het voorjaar van 2024 draaien de dossiers vooral om drie schepen: de Aeolus, een niet-genoemde ‘NN-boot’ en de Favorita. De Aeolus voer in juni 2022 van Albufeira naar Spanje en kwam later stil te liggen in de haven van Fuengirola; Spanje nam het schip uiteindelijk in beslag op verzoek van Nederlandse justitie. Volgens het OM zou bij een reis naar Suriname in het najaar van 2022 en bij latere reizen in 2023 cocaïne aan boord zijn gebracht, maar harde bewijzen dat lading daadwerkelijk is vervoerd ontbreken.

Vervolgens zou met een andere zeilboot — in het dossier als ‘NN-boot’ omschreven — in het begin van 2024 opnieuw een transport naar Suriname zijn georganiseerd; die boot werd door politie nooit fysiek aangetroffen, het bestaan ervan rust vooral op afgeluisterde gesprekken en reispatronen van de verdachten. Parallel daaraan werd in het najaar van 2023 besloten een boot op Curaçao aan te schaffen: de Favorita. De aankoop werd bemiddeld door een man uit Deventer (Tayfun U.) en betaalde constructies en contante overboekingen volgen uit het onderzoek.

De Favorita bleek technisch onbetrouwbaar: onderweg vielen zonnepanelen en ontstond kortsluiting, de startmotor begaf het en uiteindelijk strandde het schip tijdens een storm op een koraalrif voor de kust van Venezuela, waarna het zonk en de bemanning door de kustwacht werd gered. Langs de weg vielen ruzies en financiële spanningen tussen bemanningsleden; Jan zou bemiddeld en betalingen hebben geregeld, en voorzag sommige schippers van valse papieren. Ook werd apparatuur zoals een satelliettelefoon aangeschaft om communicatie buiten normale netwerken om mogelijk te maken.

Op 23 april 2024 sloeg de politie toe: de meeste verdachten werden op dat moment gearresteerd, zowel in Nederland als in Spanje; anderen werden later aangehouden. In totaal zijn elf mannen verdacht van deelname aan een criminele organisatie en van het voorbereiden van drugstransporten. Justitie kan echter niet aantonen dat er daadwerkelijk drugs zijn vervoerd. Tien van de elf verdachten — met uitzondering van Tayfun — sloten procesafspraken (plea deals) met het Openbaar Ministerie; de rechtbank in Zwolle beoordeelt op 17 juli of die afspraken acceptabel zijn.

De reconstructie die uit taps, vluchtroutes, banktransacties en getuigenverklaringen naar voren komt, schetst een georganiseerde, familiaal verbonden groep die met zeiljachten en reizen tussen Europa en Zuid-Amerika probeerde logistiek en middelen voor smokkel op te zetten. Technische pech, onderlinge ruzies en het verdwijnen of zinken van schepen — plus het terugtrekken van peilbakens — maakten dat de politie nooit met zekerheid kon vaststellen dat een lading cocaïne daadwerkelijk is vervoerd. Voor Jan persoonlijk is de zaak niet alleen juridisch geladen, maar ook medisch: hij kampt met wisselende hartklachten en verklaarde zich op doktersadvies op medicijnen te houden. De uitspraak over de straffen volgt deze zomer.