Hoe boeken slopen leerlingen van Pro Drachten moet motiveren om te lezen
In dit artikel:
Op Pro Drachten kregen vmbo- en praktijkleerlingen een ongewone leesopdracht: in plaats van te worden aangespoord tot braaf lezen, mochten ze boeken kapotmaken. Onder leiding van docent Demi Hoekstra voerde de klas een reeks ludieke ‘sloop’-opdrachten uit — van krassen en scheuren tot hardop schreeuwen tegen de bladzijde — met als doel de weerzin tegen lezen te doorbreken. Leerling Tristan (13) bijvoorbeeld scheurde kaarten en Friese tekst uit een graphic novel; hij zegt dat lezen hem stress bezorgt omdat op de basisschool voortdurend werd opgemerkt dat hij te snel las.
Het initiatief is onderdeel van het leesbevorderingsproject Sloop dit Boek, ontwikkeld door Fers (de ondersteuningsorganisatie van de Friese bibliotheken) samen met scholen en bibliotheken. In plaats van te beginnen met de boodschap dat lezen leuk moet zijn, erkent het project expliciet dat lezen ook saai of vervelend mag voelen. Via vijftien concrete opdrachten werken leerlingen stapsgewijs aan positieve ervaringen met teksten: ze mogen vlekken maken, knippen, woorden wegstrepen zodat er een gedicht overblijft, noteren en vouwen. Het idee is dat dit speelse, laagdrempelige handelen nieuwsgierigheid en zelfvertrouwen kan opwekken waardoor lezen toegankelijker wordt.
De Friese variant vindt zijn oorsprong in activiteiten rond Keri Smiths Sloop dit Boek!, maar is door bibliotheekleesconsulenten en docenten — onder wie Famke Wink en Miranda Hartgers — geconcretiseerd tot het eigen werkboek Het-Sloop-Dit-Boek-Boek. Dat boek, uitgegeven door Elikser, bevat rijke teksten rond identiteit uit romans, graphic novels, poëzie, young adult- en informatieve boeken, in meerdere talen (Nederlands, Fries, Arabisch en Oekraïens). Sloop dit Boek start op twintig scholen in Friesland; ongeveer 1.500 vmbo-(basis/kader) en praktijkleerlingen krijgen het werkboek.
De aanleiding is urgent: naar schatting dreigt een derde van vijftienjarigen laaggeletterd het onderwijs te verlaten, waarbij praktijkleerlingen het grootste risico lopen. Projectleider Berber van der Wal en docent Wink benadrukken dat de ambitie niet is om alle leerlingen bestsellers te laten uitlezen, maar hen wél zelfredzaamheid te geven — bijvoorbeeld brieven of belastingformulieren kunnen begrijpen. Het initiatief, mede mogelijk gemaakt door Stichting Lezen en onderdeel van het Fries Leesoffensief, wordt dit najaar verder uitgerold in Friesland met de hoop op landelijke beschikbaarheid.