Het is goed dat de Spreidingswet eindelijk serieus wordt genomen
In dit artikel:
Het Nederlandse asielsysteem zit vast, met harde financiële consequenties: de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moest het afgelopen jaar ongeveer €79 miljoen aan dwangsommen betalen omdat beslissingen op aanvragen te langzaam zijn, en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) betaalt sinds enige tijd €50.000 per dag zolang er meer dan 2.000 personen in de opvang bij Ter Apel verblijven — dat loopt inmiddels op tot circa €3 miljoen.
De kern van het probleem is dat beide organisaties niet kunnen voldoen aan wettelijke termijnen en capaciteitsregels. IND-directeur-generaal Rhodia Maas pleit daarom voor een vereenvoudiging van de asielprocedure; het komende Europese migratiepact (in werking vanaf juni) kan op termijn verlichting bieden, maar niet direct.
Voor het COA is structurele spreiding cruciaal: vanwege te weinig opvangplekken kunnen bijna alle arriverende asielzoekers in Ter Apel niet doorstromen, waardoor het centrum al sinds eind 2021 overbelast is (augustus 2022 was een dieptepunt met honderden mensen buiten slapen). De gemeente Westerwolde stapte naar de rechter; de uitspraak legt het COA boetes op bij elke overschrijding. Burgemeester Jaap Velema benadrukt dat hij niet om het geld geeft maar om rust in het dorp — inwoners, ondernemers en medewerkers hebben te maken met overlast, intimidatie en diefstal.
De beoogde Spreidingswet, bedoeld om asielzoekers eerlijker over alle gemeenten te verdelen en meer opvanglocaties te realiseren, heeft onvoldoende effect gehad: er ontbreken nog ruim 20.000 plekken en slechts Fryslân, Groningen, Drenthe en Flevoland voldeden aan de opdracht. Politieke tegenstand en felle protesten bij mogelijke opvanglocaties hebben veel gemeenten doen aarzelen; zelfs voormalig asielminister Marjolein Faber stond negatief tegenover de wet.
Positief is dat de drie beoogde coalitiepartijen (D66, VVD, CDA) zich nu achter de Spreidingswet scharen: dat betekent dat alle Nederlandse gemeenten straks moeten bijdragen aan opvang, wat zowel de opvang van asielzoekers zou verbeteren als de druk op Ter Apel en de lokale gemeenschap kan verminderen.