Het aanstaande huwelijk van GroenLinks en PvdA zorgt voor een heuse stoelendans op het stembiljet
In dit artikel:
De aangekondigde fusie tussen GroenLinks en de Partij van de Arbeid zorgt voor veel beweging op de Friese stembiljetten: in verschillende gemeenten verschijnen de linkse partijen als gezamenlijke lijst, maar lokaal leiden onderhandelingen en ego’s ook tot uiteenlopende combinaties en afsplitsingen. De Kiesraden stelden de kandidatenlijsten deze week vast; over vijf weken, op 18 maart, stemmen Friezen voor 408 gemeenteraadszetels in achttien gemeenten.
Belangrijkste ontwikkelingen
- GroenLinks en PvdA voeren in tien gemeenten één gecombineerde lijst; in acht daarvan onder de naam GroenLinks-PvdA, in Harlingen en Tytsjerksteradiel bewust als PvdA-GroenLinks. Lijsttrekker Edwin Helvrich lichtte toe: “De PvdA is van oudsher in Harlingen heel groot, dus dat leek ons een goede keuze.” Op enkele plaatsen blijven de partijen juist los van elkaar of deelnemen onder lokale namen (bijv. Sociaal Links in Dantumadiel, SAM Waadhoeke).
- De fusie stuit plaatselijk op weerstand en heeft geleid tot nieuwe lokale partijen en afsplitsingen die stemmen van teleurgestelde PvdA-kiezers hopen weg te kapen. Voorbeelden: Sociaal Democraten Achtkarspelen en SLIM in Leeuwarden (opgericht door afgesplitste raadsleden).
Nieuwe en bestaande partijen
- De BoerBurgerBeweging (BBB), die drie jaar geleden provinciaal groot werd, probeert nu voet aan de grond in gemeenteland met lijsten in acht van de achttien Friese gemeenten. Waar BBB opkomt, krijgt zij meestal CDA, FNP of minstens één lokale partij tegenover zich.
- Landelijke partijen breiden ook uit: Forum voor Democratie en SGP doen extra pogingen; CDA staat in 16 gemeenten op de lijst; VVD in 15; ChristenUnie in 13.
- In Leeuwarden is het aanbod sterk gegroeid: vijftien partijen (vijf meer dan in 2022), waaronder terugkeer van de Partij voor de Dieren, deelname van SP, BBB, JA21 en nieuwe lijsten zoals MERA25 en een blanco lijst.
Lokale versnippering en afsplitsingen
- Veel nieuwe lokale partijen zijn ontstaan uit vertrokken raadsleden of interne ruzies: Lokaal Rechts Weststellingwerf, Ondernemende Friezen, Democratisch Ooststellingwerf en Better Foar Tytsjerksteradiel (vroeger BVNL) zijn voorbeelden.
- Over het geheel staan 151 partijen op de stembiljetten; ruim een derde daarvan is lokaal. Op de Waddeneilanden domineren lokale lijsten: Vlieland alleen lokale partijen, op Ameland, Terschelling en Schiermonnikoog drie lokale lijsten elk.
Kortom: de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart beloven in Friesland fragmentatie en veel nieuwe keuzemogelijkheden, waarbij de landelijke fusie van GroenLinks en PvdA zowel bundeling als versnippering van links tot gevolg heeft, en partijen als BBB proberen hun provinciale succes om te zetten in lokaal bestuur.