Hero Hokwerda kust in Groningen de dode dichter Konstantinos Kavafis wakker
In dit artikel:
Hero Hokwerda uit Groningen heeft het complete Nederlandstalige oeuvre van de Grieks‑Alexandrijnse dichter Konstantinos P. Kavafis (1863–1933) nieuw leven ingeblazen: hij vertaalde Kavafis’ proza en de 154 door de dichter zelf erkende gedichten in twee losse delen die op 29 april in Groningen worden gepresenteerd door de Historische Uitgeverij. Het is een zeldzaam en omvangrijk project binnen het kleine circuit van vertalingen van Nieuwgriekse poëzie.
Hokwerda (Noordhorn, 1949), klassieke filoloog met postdoctorale studie in Thessaloniki bij Kavafis‑specialist Giorgos Savvidis, begon serieus aan het project nadat uitgever Patrick Everhard zich in 2014 meldde; door andere opdrachten nam het werk echt vorm aan vanaf 2017. Zijn editie bevat behalve de gedichten ook het proza — brieven, artikelen en notities — omdat die teksten volgens hem een onmisbare blik geven op Kavafis’ denken en levenshouding. Het plan om ook niet‑erkende gedichten op te nemen liet hij los.
Hokwerda positioneert zich bewust tegenover eerdere Nederlandse vertalers. Gerard Blanken leverde in de jaren zeventig de eerste volledige vertaling, die Hokwerda te academisch en te woordeboekachtig vond; de bewerkingen van dichter Hans Warren en Mario Molegraaf in de jaren tachtig noemde hij te zeer gekleurd door Warrens eigen poëtische handschrift. Als vertaler wilde Hokwerda geen dichterlijke eigeninventie, maar trouw aan toon en intentie: niet moderniseren om te moderniseren, en niet toe‑eigenen. Hij zoekt ook naar de subtiele ironie die in Kavafis’ werk schuilt.
Thematisch benadrukt Hokwerda twee kenmerken van Kavafis’ poëzie: een nadruk op herinnering en verlangen, vaak zonder vervulling, en een bijzondere historische blik die minder om klassieke Griekenland‑mythes draait en meer om het hellenistische Alexandrië. Die stad en haar mengeling van oosterse en westerse invloeden bepalen Kavafis’ kosmopolitische perspectief. Over de poetische thematiek en Kavafis’ homoseksualiteit houdt Hokwerda afstandelijker standpunt: hij waarschuwt tegen te directe biografische lezing van de gedichten en noemt het gebruik van hedendaagse labels als ‘gay’ te anachronistisch.
Hokwerda illustreert Kavafis’ zeggingskracht onder meer met het gedicht ‘Ver weg’, dat volgens hem goed laat zien hoe een lyrisch moment uit een breuk in het geheugen kan ontstaan. Zijn doel is dat een breder Nederlandstalig publiek Kavafis ‘zo goed mogelijk’ leert kennen — niet alleen liefhebbers van Griekenland of gespecialiseerde lezers, maar iedereen die interesse heeft in grote dichters en hun eigen kijk op de wereld.
De uitgaven heten Verborgen dichterschap. Proza (440 blz.) en Als straks de schimmen komen. Poëzie (360 blz.), ieder geprijsd rond 45 euro. Hokwerda ziet dit Kavafis‑project als zijn magnum opus en als een bijdrage voor toekomstige generaties lezers.