Herinneren doe je met je neus
In dit artikel:
Fryslân wordt de eerste Nederlandse provincie met een systematisch geuronderzoek. Tijdens een persbijeenkomst in Museum Joure lichtte de projectleiding toe dat de komende anderhalf jaar op uiteenlopende manieren wordt gezocht naar de karakteristieke geuren van de provincie. Doel is onder meer vaststellen welke geuren verdwenen zijn, welke het verdienen beschermd te worden en welke woorden het Fries kent om geur-ervaringen te beschrijven. De uitkomsten komen in een digitale geurenbibliotheek terecht; het initiatief is voortgekomen uit een aangenomen motie van BBB, omdat geur ook als immaterieel erfgoed wordt gezien en door een meerderheid van de Staten werd gesteund.
Het onderzoek erkent dat geur sterk persoonsgebonden en emotioneel geladen is: “ruiken doe je met je hersenen,” zei de projectleider, waarmee wordt aangegeven dat herinnering en context bepalen wat iemand met Fryslân associeert. In de redactie en onder aanwezigen lopen die associaties ver uiteen: veel mensen denken aan mest, anderen aan de zee of aan het levenslange Douwe Egberts‑aroma in Joure. Die voorbeelden illustreren meteen waarom het project niet alleen chemische profielen wil verzamelen, maar ook verhalen en taal rond geur: hoe noemen Friezen bepaalde geuren en hoe is die woordenschat veranderd?
De tekst verweeft zulke algemene observaties met persoonlijke herinneringen. De journaliste beschrijft hoe geur beelden oproept van jeugd in Fryslân — sigaren, honden, de waterlucht van stadsgrachten, gras, de combinatie van goedkope aftershave, sigaret en nat gras in een voetbalstadion, of de prikkelende kou die bij winderige tribunes hoort. Ook geluiden en andere zintuiglijke herinneringen, zoals kerkklokken, duiven, blèrende ganzen en het geklepper van ooievaars, blijken nauw verbonden met de beleving van plaats, maar geur trekt vaak ongefilterd herinneringen naar boven. Een klein, actueel detail: de nieuwe koffiemachine op de redactie en de geur van filterkoffie roepen meteen moederlijke keukentaferscènes op.
Kortom: het Fries geuronderzoek zoekt niet alleen chemische of fysieke omschrijvingen, maar wil ook de sociale en taalkundige lagen van geur vastleggen. Door die combinatie van objectieve inventarisatie en persoonlijke verhalen moet de geurenbibliotheek fungeren als een register van immaterieel erfgoed — een poging om vluchtige zintuiglijke herinneringen voor toekomstige generaties te bewaren.