Henk Luyckx (67) brengt vergeten WOI-geschiedenis tot leven met monument in Rijs: 'Hoefolle minsken witte dit noch?'

In dit artikel:

Henk Luyckx (67) uit Wijckel heeft in het Rysterbosk bij Rijs een nieuw vredesmonument onthuld dat herinnert aan de ongeveer drieduizend Belgische militairen die aan het begin van de Eerste Wereldoorlog door Nederland werden geïnterneerd. De aanleiding is persoonlijk: één van die geïnterneerden was zijn opa Hendrik Luyckx, een 23‑jarige Belgische soldaat uit Moll die na de Duitse inval op 4 augustus 1914 via Nederland naar Gaasterland kwam en daar bleef wonen nadat hij verliefd werd op de Friese kruidenierdochter Sibbeltje Groenewold.

Na de inval van Duitsland zochten Belgische troepen massaal toevlucht in het neutrale Nederland; om neutraliteit te bewaren werden zij geïnterneerd. In Gaasterland — een goed af te sluiten eilandgebied met bruggen bij Lemmer en Sloten — werden speciale kampen ingericht, onder andere in de steenfabriek van Rijs. De situatie bood voorzieningen zoals school voor kinderen, handwerk en een Belgisch ziekenhuis, maar ook veel verveling en strikte regels: geen fietsen, schaatsen of sterke drank.

Luyckx zette zich in om deze vergeten bladzijde van de lokale geschiedenis zichtbaar te maken. Het duivenmonument, geplaatst op grond van It Fryske Gea (zodat bureaucratie van de gemeente werd omzeild), maakt onderdeel uit van het nu Vredeshof genoemde stukje bos en krijgt paden, bankjes en infoborden met QR‑codes. Bij de onthulling marcheerden mensen en een doedelzakspeler, en Luyckx verwees nadrukkelijk naar de menselijke kant van migratie en opvang: waar men nu al bezorgd is over enkele asielzoekers, kwamen toen honderdduizenden Belgen naar Nederland — “No is de wrâld te lyts?”, zoals hij het samenvatte.

Het monument brengt zowel persoonlijke familiegeschiedenis als bredere herinnering aan de impact van oorlog en vlucht samen, en wil aandacht vragen voor empathie en het lokale erfgoed.