Graven zonder herrie. Hoe Gebroeders Kok het machinepark elektrificeert
In dit artikel:
Op het Floresplein in de Oost-Indische buurt van Groningen werkt familiebedrijf Gebroeders Kok momenteel met elektrisch omgebouwde graafmachines aan de reconstructie van straat en riolering. De Liebherr 922 op de bouwplaats is een van de eerste in Nederland die van diesel naar elektrisch is aangepast; de machines werken opvallend stil en de opdrachtgever vroeg om emissieloos werken vanwege de binnenstedelijke locatie en het Schone Lucht Akkoord.
Het bedrijf uit Bakkeveen, opgericht in 1949, moderniseert zijn machinepark omdat regelgeving rondom stikstof en dieseluitstoot strenger wordt en opdrachtgevers vaker emissieloze oplossingen eisen. Het huidige materieelbestand telt ongeveer honderd graafmachines, waarvan acht elektrisch, plus twee elektrische shovels. Eind dit jaar worden twee elektrisch aangedreven vrachtwagens geleverd. Gebroeders Kok gebruikt grote mobiele accu’s (onder andere een unit van 1.160 kWh) als oplaadstation wanneer er ter plaatse geen zware stroomaansluiting beschikbaar is; accu’s worden zo veel mogelijk opgeladen op locaties met netaansluiting.
De overgang van diesel naar elektrisch is kostbaar en technisch complex. Ombouwen van bestaande machines naar elektrische aandrijving blijkt in de praktijk fors duurder te zijn dan aanschaf van standaardmachines — en in Europa zijn er nog weinig nieuwe elektrische graafmachines beschikbaar. Subsidies maken aankopen haalbaarder, maar het bedrijf financiert veel investeringen zelf. Daarnaast leidt de snelle ontwikkeling van techniek tot onzekerheid over de levensduur en restwaarde van omgebouwde machines: ze verouderen snel en hebben aan het eind van hun levenscyclus weinig inruilwaarde.
Praktische knelpunten beperken de snelle overstap. De vestigingen van Kok zijn nog niet altijd geschikt voor het massaal laden van accu’s; er is op veel locaties netverzwaring nodig. Ook logistiek en inzet op de bouwplaats vragen om andere oplossingen: waar voorheen een dieseltank mee kon, moet nu capaciteit voor laden en mobiele accuvervanging geregeld worden. Ter illustratie: het bedrijf verbruikt nu ongeveer anderhalf miljoen liter diesel per jaar — om dat volledig te elektrificeren is een ingrijpende operatie.
Toch beschouwen de broers Patrick en Gert-Jan Kok elektrotechnische oplossingen als onvermijdelijk door beleid en marktvragen. Het streven is om in 2030 zoveel mogelijk emissieloos te werken, al noemen zij dat een flinke uitdaging. De volgende investering is een hybride autolaadkraan: de vrachtwagenblok blijft op diesel voor transport, maar de laadkraan zelf werkt elektrisch.
Gebroeders Kok telt inmiddels zo’n 150 medewerkers en vijf vestigingen, werkend van Den Oever tot de Eemshaven en zelfs in Duitsland. De derde generatie bereidt zich voor om het familiebedrijf over te nemen. Naast het Groningen-project draait Kok al meerdere emissieloze opdrachten, bijvoorbeeld aan de Lauwersmeerdijk, in Westlaren, bij een gestuurde boring in Beilen en in het Fochteloërveen, waar in samenwerking met partners een elektrische lopende band wordt ingezet om kades te verhogen.
Kortom: Kok investeert fors in elektrificatie en experimenteert met ombouw en mobiele laadoplossingen, maar tegen technische, financiële en netwerktechnische beperkingen in is een volledig emissieloos machinepark nog een traject van jaren.