Geert Mak: 'Trump legt de basis voor een wereldkalifaat onder zijn leiding'
In dit artikel:
De Nederlandse schrijver en Amerika-kenner Geert Mak reageert met zorg en verontwaardiging op recente Amerikaanse aanvallen op internationale instituties zoals de NAVO en de VN. In een interview deze week, middenin de gespannen sfeer rond Davos, omschrijft Mak de ontwikkelingen in Washington als gevaarlijk en persoonlijk gedreven: hij noemt de Amerikaanse president een “mad king” en hekelt diens theatrale, aandachtsgenererende politiek die volgens hem de stabiliteit van het naoorlogse bestel ondermijnt.
Mak trekt parallellen tussen actuele gebeurtenissen — Trumps provocaties over Groenland, een door AI vervaardigd tafereel waarin Europese leiders hem eerbiedig omringen, J.D. Vance’ agressieve toespraak in München en de vernedering van Volodymyr Zelensky in het Witte Huis — en een breder patroon van Europese minachting. Die optredens, stelt Mak, zijn niet louter retoriek maar weerspiegelen een strategische desinteresse aan de kant van Washington en een hernieuwde drang tot machtsexpansie gedreven door ego en show. Tegelijk wijst hij op drempels voor volledige escalatie: de financiële markten en het Amerikaanse militaire apparaat vormen volgens hem remmende factoren die Trump dwingen soms terug te krabbelen.
Binnenlands ziet Mak in de VS al typische eerste stappen van autoritarisme: de mobilisatie van ontevreden groepen, het binnendringen in gevestigde machtsstructuren en het instrumentaliseren van instellingen zoals immigratiehandhaving. De aandacht voor incidenten dichtbij huis — bijvoorbeeld de situatie rond Minneapolis — overschaduwt volgens hem internationale dreigingen in het publieke debat. Mak waarschuwt dat de normaliter getemde Amerikaanse uitvoerende macht in snel tempo kan worden omgevormd tot iets veel onberekenbaarders.
Voor Europa roept Mak op tot een dubbele reactie: inhoudelijke strategische versterking én het beantwoorden van Trump met retorische zichtbaarheid. Hij stelt praktische voorstellen, zoals gezamenlijk en zichtbaar optreden (bijvoorbeeld massaal naar Nuuk vliegen bij uitspraken over Groenland) en het losmaken van strategische afhankelijkheden van de VS (zoals de afhankelijkheid van de F-35). Structureel pleit hij voor hervormingen binnen de EU — minder unanimiteit bij beslissingen, meer slagvaardigheid op defensie — en voor investeringen in veerkracht, naar het voorbeeld van Canada dat volgens hem snel op dreigingen reageerde.
Mak plaatst de huidige crisis in historisch perspectief: zijn nieuwste boek Wisselwachter (april 2025) onderzocht hoe Roosevelt en Churchill na 1943 een wereldorde bouwden op basis van instituties en compromissen. Die orde ziet hij nu aantasten door willekeurige machtspolitiek en nieuwe vormen van fascisme. Ondanks pessimisme over de toestand in Washington gelooft hij dat Europa, gedwongen door realiteit, kan leren en hervormen — al waarschuwt hij dat democratische samenlevingen mogelijk zwaar zullen moeten investeren en offers vragen van burgers.
Samengevat: Geert Mak ziet in het huidige Amerikaanse leiderschap een destabiliserende kracht die de internationale rechtsorde ondermijnt. Europa moet zowel met inhoudelijke hervormingen als met zichtbaar, gezamenlijk optreden reageren om zijn eigen veiligheid en autonomie te waarborgen. Mak sluit af met een sombere noot over de ernst van de tijden, maar ook met de overtuiging dat verandering mogelijk is als Europa zijn prioriteiten herijkt.