Geen noodlotsdenken, maar keuze en vrijheid; het laatste boek van Jonathan Sacks is nu vertaald

In dit artikel:

Jonathan Sacks (1948–2020), de Britse joodse denker en publieke intellectueel, legt in zijn laatste boek De kracht van de Tora. Ideeën die je leven veranderen een praktisch, troostrijk handvat voor het dagelijkse leven. Het boek bestaat uit 54 korte hoofdstukken met meteen toepasbare thema’s — van ‘thuiskomen’ en ‘ruimte maken’ tot vergeving en het geven van complimenten — en leest als een vriendelijke raadgever die bij je op de bank plaatsneemt.

Sacks graaft in oude joodse tradities en haalt verrassend actuele inzichten naar boven. Hij put expliciet uit het chassidisme, en voelt zich verwant aan de Chabad-traditie waarvan de drie sleutelbegrippen chochma (wijsheid), binah (begrip) en da’at (kennis) centraal staan. Die intellectuele deugden wil hij verbinden aan emotionele rijpheid: in plaats van te handelen vanuit opwinding of verontwaardiging pleit Sacks voor bedachtzaamheid en bewuste keuzevrijheid.

Een terugkerend motief is de mens als medepartner van God: niet een passief slachtoffer van stemmingen of noodlot, maar iemand die kan opstaan en verantwoordelijkheid nemen. Dat ziet hij terug in het Bijbelse verhaal van Jozef, die zijn lijdensweg herinterpreteert als onderdeel van een groter plan en daarmee bitterheid weet te overstijgen. Sacks’ nadruk op vrije keuze contrasteert met sommige christelijke benadrukkingen van de macht van het kwaad, maar sluit aan bij een breed bijbels besef van verdwalen en terugkeren — het thema van profetische oproepen tot bekering.

Ook pijnlijke onderwerpen ontwijkt hij niet: getuigenissen van overlevenden van nazi-kampen tonen hoe diep trauma zit, maar Sacks benadrukt dat mensen niet gedefinieerd hoeven te worden door hun verleden. De Tora, zo betoogt hij, kan helpen uit slachtofferschap en zelfveroordeling te komen en richting te geven naar hoop en wederkeer.

Dankzij Sacks’ heldere stijl en een zorgvuldige vertaling is dit toegankelijke, reflectieve boek een aanrader voor wie zoekt naar ideeën die het leven kunnen veranderen. Uitgeverij Skandalon, prijs circa €32,99.