Geen idee waar je op moet stemmen bij de verkiezingen voor de gemeenteraad? Deze week komt er hulp

In dit artikel:

Nog een maand tot de gemeenteraadsverkiezingen en verschillende stemhulpen gaan deze week online: landelijke tools van Kieskompas, ProDemos (StemWijzer) en MijnStem, plus lokale varianten zoals die in Weststellingwerf. De aanleiding: veel kiezers gebruiken zulke hulpmiddelen om te ontdekken welke partijen het dichtst bij hun opvattingen staan.

In Weststellingwerf ontwikkelde de 29-jarige Marnick de Haan uit Noordwolde uit eigen beweging een lokale stemhulp. Hij vroeg inwoners welke thema’s ertoe doen en formuleerde daarop dertig stellingen. Concreet gaat het in die gemeente bijvoorbeeld over een fietspad langs de Vinkegavaartweg, het toevoegen van Stellingwerfs op plaatsnaamborden en een mogelijke verhoging van de onroerendezaakbelasting (ozb) om voorzieningen als de bibliotheek open te houden. De Haan merkt dat verschillen tussen partijen vaak in de nuance zitten: partijen zijn het soms globaal eens, maar wijken af op de voorwaarden of de toepassing van maatregelen.

Landelijke bureaus begonnen deze week met het publiceren van gemeentelijke stemhulpen: Kieskompas publiceert eerst hulpmiddelen voor onder meer Heerenveen, Ooststellingwerf en Súdwest-Fryslân; een dag later brengt ProDemos stemhulpen uit voor een reeks Friese gemeenten waaronder Weststellingwerf en verschijnen MijnStem-resultaten voor De Fryske Marren. Niet elke gemeente kiest voor een stemhulp: Opsterland en de vier Waddengemeenten lieten het aanbod voorbijgaan. Gemeenten betalen de bureaus voor deze diensten; daardoor is het zelden zo dat kiezers in één gemeente meerdere landelijke tools kunnen gebruiken (een uitzondering is Den Haag).

Kieskompas beschrijft een uitgebreid voorbereidingsproces van ongeveer vijf maanden: twee bijeenkomsten met lokale politici, panels onder kiezers en een selectie van onderwerpstellingen (uit soms honderden onderwerpen naar zo’n veertig definitieve stellingen). Partijen beantwoorden die stellingen en moeten hun antwoorden onderbouwen met verwijzingen naar programma’s of websites, zodat uitspraken controleerbaar zijn. Kieskompas plaatst partijen daarna in een tweedimensionaal politiek landschap (sociaal-economisch links–rechts en sociaal-cultureel progressief–conservatief). Dat levert lokaal vaak andere verhoudingen op dan bij landelijke verkiezingen; sommige hoeken van het spectrum die landelijk leeg zijn — bijvoorbeeld links-conservatief — worden op gemeentelijk niveau juist ingevuld door lokale partijen.

Onderzoek van de universiteiten van Utrecht en Amsterdam laat zien dat ongeveer een derde van de kiezers hun uiteindelijke keuze (mede) baseert op zo’n stemhulp. Naast oriëntatieeffecten geeft Jeroen van Lindert van Kieskompas aan dat stemhulpen “politiek zelfvertrouwen” kunnen vergroten en mogelijk de opkomst stimuleren: mensen voelen zich beter geïnformeerd en daardoor eerder gemotiveerd om te stemmen. Ook De Haan hoopt dat zijn lokale tool vooral jongeren helpt die de lokale politiek vaak lastig vinden.

Kortom: stemhulpen verschijnen nu op lokaal en landelijk niveau en vormen een praktisch hulpmiddel om prioriteiten en partijen te vergelijken. Ze geven geen direct kiesadvies, maar helpen kiezers inzicht te krijgen in waar partijen voor staan — iets wat in aanloop naar de verkiezingen steeds belangrijker blijkt te zijn.