Gedeputeerde Matthijs de Vries: 'Overstappen moet makkelijker, zorg dat OV-netwerk niet versnippert'
In dit artikel:
De discussie over hoe het Nederlandse hoofdrailnet er na 2033 uit moet zien escaleert nu al in de Kamer. Het hoofdrailnet — de nationale ruggengraat van het spoor — wordt decennia lang onderhands aan de NS gegund (nu tot 2033). Dat systeem is door andere vervoerders, zoals Arriva, aangevochten. De Europese Commissie stelt dat Nederland had moeten nagaan of er marktinteresse is voordat de NS dit netwerk exclusief kreeg; er loopt een rechtszaak waarvan de uitspraak mogelijk pas over anderhalf jaar komt.
Staatssecretaris Annet Bertram zegt dat ze niet kan wachten op die uitspraak omdat beslissingen over de nieuwe concessie anders in gevaar komen. Ze houdt zich nog bedeesd over de vraag of Nederland alsnog een marktonderzoek of marktconsultatie start, zoals Brussel eist. Fractieleden van partijen die veel van marktwerking verwachten (VVD, JA21, Groep Markuszower) vinden het riskant om nu al richting NS te sturen; zij vrezen dat een latere rechterlijke uitspraak het hele plan kan doorkruisen.
Provincies en het Interprovinciaal Overleg benadrukken vooral het belang van één samenhangend OV-systeem en gemakkelijk overstappen voor reizigers. Dat pleidooi impliceert de voorkeur om het hoofdrailnet intact te houden bij één grote concessiehouder — in de praktijk vaak de NS — om versnippering en complexiteit te voorkomen. Kamerleden als Habtamu de Hoop pleiten expliciet tegen het opdelen van het netwerk in meerdere vervoerders, terwijl anderen waarschuwen dat juridische helderheid uit Brussel nodig is voordat knopen worden doorgehakt.
Het debat raakte ook de Lelylijn: voorstellen voor een snelle spoorverbinding tussen het Noorden en de Randstad blijven leven. Een door Klaas Knot geopperd fonds met jaarlijks 400 miljoen sparen om zo uiteindelijk zo’n 14 miljard te kunnen bijeenbrengen staat nog ter beoordeling door het kabinet. Bertram wees erop dat eerdere politieke besluiten delen van het Lelylijnbudget al elders hebben laten landen, en zegt tijd nodig te hebben om op het advies te reageren.
Een concreet besluit dat wél viel: op 15 juni start een proef met het ‘Nederland Dal Vrij’-abonnement (49 euro per maand) die loopt tot 1 september en waarvoor 118 miljoen euro is gereserveerd. Doel is te testen of het goedkope abonnement autogebruik vermindert en het ov betaalbaarder maakt; Bertram wil op termijn een permanente, goedkope regeling voor lagere inkomens uitwerken.
Kortom: er wordt parallel politiek en juridisch geschoven om de toekomst van het hoofdrailnet, met grote onzekerheden over Europese regels en mogelijke rechtszaken. Tegelijk zoekt het kabinet naar haalbare stappen (zoals het Nederlandticket) en bereidheid om grotere investeringen zoals de Lelylijn verder te verkennen.