Gastvrijheid vraagt lef en is niet grenzeloos maar menselijk

In dit artikel:

Geesje Duursma, gastvrijheidseconoom en ondernemer uit Burgum, reflecteert op de grenzen van gastvrijheid naar aanleiding van workshops die ze vorig jaar gaf aan medewerkers van het COA en een aankomend webinar over het onwelkome in asielzoekerscentra. Ze benadrukt dat welkom heten altijd ambivalent is: de klassieke tegenstelling tussen onvoorwaardelijke gastvrijheid en de alledaagse praktijk waarin regels en verwachtingen meespelen (zoals Jacques Derrida beschreef). De gast bepaalt vaak de ruimte; welkom voelen kan tegelijk uitsluiten betekenen.

De Griekse woordstam xenos illustreert die dubbelheid: zowel vriend als vreemdeling, dicht bij de oorsprong van xenofobie. Volgens Duursma kun je gastvrijheid het beste begrijpen als ruimte — fysiek, emotioneel en cultureel — waarin een vreemdeling de mogelijkheid krijgt om vriend te worden (zoals Henri Nouwen betoogde). In de praktijk stuiten die idealen op angst, bureaucratie en beperkte mogelijkheden: mensen worden van opvang naar opvang verplaatst, leren de taal maar mondjesmaat, en werken of zelfs vrijwilligerswerk is vaak gebonden aan regels en toestemming.

Een belangrijk punt uit haar workshops is wederkerigheid: onvoorwaardelijke ontvangst kan ongemakkelijk zijn als de ontvanger geen kans krijgt iets terug te doen. Duursma pleit voor menselijke gastvrijheid met lef — niet naïef of grenzeloos, maar inclusief in de zin van ruimte scheppen voor participatie, tijdelijke huisvesting en praktische mogelijkheden om bij te dragen. Ze sluit met de prikkelende vraag: wie sluiten we uit terwijl we denken gastvrij te zijn?