Gabriël Anthonio: 'Mijn werk is net als mijn ochtendritueel: elke keer weer met lege handen beginnen'

In dit artikel:

Adviseur en columnist Gabriël Anthonio (1963) publiceert regelmatig boeken en begon in januari als bijzonder hoogleraar Waardengedreven Leiderschap aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Zijn nieuwste boek Perspectiefrijk Leiderschap onderzoekt leiderschap via de zeven stadia van het heldenverhaal: van gewone achtergrond (timmermanszoon, schaapherder, baby in een mandje) tot de persoon die niet wegloopt maar het lot omarmt en handelt.

Anthonio opvoeding — kunstenaarsouders op het Drentse platteland — leerde hem dat waarneming gevormd wordt door ervaring. Hij illustreert hoe hetzelfde kunstwerk door elk gezinslid anders werd gezien en koppelt dat aan organisaties: mensen praten langs elkaar heen omdat ze ‘ergens anders staan’ (marketing, AI, financiën). Goed leiderschap is volgens hem in staat die verschillende perspectieven te verbinden, te luisteren en gedeelde verlangens te vinden in plaats van scheidslijnen te versterken. Kritiek ziet hij vaak als een verborgen verlangen en een ingang naar verbinding wanneer je die positief wilt horen.

Centraal in zijn opvatting staat het vermogen om uit te zoomen, weerstand te doorgronden en mensen buiten bestaande negatieve systemen te begeleiden zodat zij weer kunnen herstellen — een voorbeeld dat hij licht toe met de Bijbelse genezing van de blinde man. Leiderschap is niet alleen doen, maar ook aanwezig zijn: iemand helpen weer rechtop te gaan staan en ruimte scheppen voor herstel.

Geloof en stilte vormen voor Anthonio de kern van zijn identiteit. Hij begint elke dag in stilte met lege handen — een Bijbellezing of overdenking — en bekijkt geloof niet als af en toe inspiratie, maar als een identiteitsvormende relatie met God. Een ingrijpende kloosterervaring als twintiger, veertig dagen in stilte, bracht hem tot het inzicht dat zijn roeping niet zozeer contemplatief was: hij moest de stilte meenemen het gewone leven in, niet verdwijnen in afzondering. Die ervaring gebruikt hij sindsdien als beeld: moeilijke periodes zijn voor hem ‘kloostergangen’ — tijden die vormen en vragen om volharding en aanwezigheid.

Professioneel is Anthonio jarenlang bestuurder geweest, vaak aangetrokken tot organisaties in crisis: hoge verzuimcijfers, wachtlijsten en financiële problemen. Hij vertelt hoe hij bij de Mesdag-kliniek in Groningen bewust zijn kantoor tussen tbs-gestelden plaatste om vertrouwen te herstellen en hoe een eenvoudige afspraak (“Jullie gijzelen mij niet, ik gijzel jullie niet”) de basis vormde voor veiligheid en samenwerking. In 2020 koos hij ervoor over te stappen van besturen naar adviseren: een bewuste sprong van een vaste positie naar opdracht-voor-opdracht werk, die hij vergelijkt met zijn ochtendritueel van telkens met lege handen beginnen.

Academisch hield hij zich ook actief bezig: lector aan NHL Stenden, promotie in Utrecht, tien jaar verbonden als bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en nu aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hij wil onderzoek doen naar hoe helden in de Schrift en in de praktijk gevormd worden: niet altijd de grootse namen, maar vaak kleine, onopvallende mensen die geven wat ze hebben — de jongen met vijf broden en twee vissen, een weduwe met een paar muntjes, de vrouw met het albasten kruikje — en daarmee een blijvende impact hebben.

Privé is Anthonio vader van twee kinderen; hun zoon Mahil (29) heeft autisme en een verstandelijke beperking. Anthonio beschrijft hoe Mahil, die niet praat maar rust brengt, een bron van leren is: presentie en zachtheid tonen meer leiderschap dan druk handelen. Zaterdagen met zijn zoon leveren kleine rituelen, ontmoetingen en inspiratie op voor zijn columns. Het gezin verwacht bovendien kleinkinderen; zijn partner noemt hij een onmisbare steun.

Een belangrijk praktisch motto in zijn leiderschapsvisie is: kijk naar wat mogelijk is en geef wat je hebt. De wonderbare spijziging gebruikt hij als beeld: in een situatie van tekort ligt de kracht in het ontdekken van de mogelijkheid en het delen van wat aanwezig is. Zijn hoop is dat kerken, instellingen en verenigingen vaker samenwerken en zo de afhankelijkheid van de overheid verminderen: door verbinding en gedeelde inzet ontstaat overvloed.

Kortom: Anthonio combineert persoonlijke geloofspraktijk, aandachtig observeren en praktijkervaring in crisissituaties tot een leiderschapsmodel dat draait om perspectiefverbinding, dienstbaarheid en het omarmen van kwetsbaarheid. Zijn werk als hoogleraar wil die ideeën verder uitdiepen aan de hand van Bijbelse voorbeelden en concrete leiderschapservaringen.