Fryske strjittaal: neame minsken Ljouwert wolris 'Liwwa'? Ik hâld it foar mooglik | column Pieter Zijlstra

In dit artikel:

Twintig jaar geleden grapte Fryske rapper MC Remon dat Fryslân te weinig straat heeft voor straattaal — een uitspraak die de vraag oproept waarom er nog vrijwel geen Fries-specifieke straattaal bestaat. Er is nauwelijks onderzoek naar gedaan, maar een vergelijking met de Nederlandse situatie levert aanwijzingen op.

Taalonderzoeker Khalid Mourigh beschrijft Nederlandse straattaal als “een nieuwe variant van het Nederlands die recent ontstaan is onder jongeren in de grote, multi-etnische steden.” Die ontstaansgeschiedenis — een mix van invloeden zoals Sranantongo, Marokkaanse talen en Engels in stedelijke, meertalige omgevingen vanaf de jaren ’90 — speelt in Fryslân nauwelijks. Friesland heeft minder grote steden, minder allochtone minderheden en daardoor minder van de sociale mengelpunten waar Nederlandse straattaal uit voortkwam. Bovendien ontbreekt bij het Fries vaak de culturele ‘coolfactor’ die jongeren aantrekt.

Frysktalige jongeren gebruiken wel straattaalwoorden, maar meestal dezelfde termen als hun Nederlandstalige leeftijdsgenoten; echt Fries-specifieke straattaal komt weinig voor. Enkele pogingen om Friese varianten te introduceren zijn er wel: rapgroep Súdwest Shankers probeerde het woord ‘bûke’ in de nieuwe betekenis ‘maat/vriend’ te populariseren, maar dat lijkt niet breed aangeslagen. In vriendenkringen verschijnen soms lokale bijnaamvormen voor plaatsnamen — bijvoorbeeld ‘Snikka’ voor Snits of ‘Skarne’ voor Skearnegoutum — maar het is onduidelijk of die buiten kleine netwerken verspreiden. Ook taalmiddelen die elders opduiken, zoals het omkeren van lettergrepen (vergelijkbaar met Frans verlan of de Nederlandse ‘attap’ van ‘patta’), zijn in het Fries nog nauwelijks zichtbaar.

De belangrijkste redenen voor het ontbreken van een uitgesproken Friese straattaal liggen dus in demografie, ontbreken van invloedrijke verspreiders en culturele prestigeverschillen. Dat neemt niet weg dat taalverandering onvoorspelbaar is: via muziek, internet of nieuwe generaties kunnen Fries-specifieke straatvormen alsnog ontstaan.