Friese vossen besmet met vogelgriep. Wat zegt dit over de verspreiding van het virus?
In dit artikel:
Virusonderzoeker Kim Bouwman (Wageningen) vond het vogelgriepvirus bij dode vossen in Friesland en schetst daarmee een beeld van hoe het virus ook zoogdieren treft. Het onderzoek, in samenwerking met collega’s uit Utrecht en uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Landbouw, analyseerde zo’n 50 geschoten vossen uit het waterrijke Friesland — een regio met veel wilde vogels waar het virus gemakkelijk kan landen. Twee vossen testten positief op het virus; bij één daarvan waren duidelijke ziekteverschijnselen zichtbaar. Bij 22 van 47 geteste dieren werden antilichamen aangetroffen, wat wijst op eerder doorgemaakt contact met het virus.
De vondst van vos 27 — ongeveer een jaar geleden gedood bij Sint Nicolaasga — was opvallend omdat die vos wel een longontsteking had maar geen virus in de hersenen, wat laat zien dat infectie niet altijd gepaard hoeft te gaan met de bekende neurologische symptomen. “Het laat zien dat vossen niet per se neurologische problemen vertonen als ze ziek zijn van vogelgriep,” zegt Bouwman. Eerdere vossen met vogelgriep in Nederland toonden juist wél afwijkend, draaiend en desoriënterend gedrag (bijvoorbeeld gevallen bij Hoofddorp en de Amsterdamse Waterleidingduinen).
Het onderzoek richtte zich op vossen omdat er relatief veel exemplaren beschikbaar zijn voor onderzoek en omdat eerdere infecties bij vossen al waren gerapporteerd; dat maakt het mogelijk een inschatting te maken van de prevalentie onder zoogdieren en zo het risico op doorspringen naar andere soorten te beoordelen. Recent zagen onderzoekers ook sterfgevallen bij katten en een besmetting bij een zeehond, wat aantoont dat meerdere zoogdieren kwetsbaar zijn. Amerikaanse meldingen van vogelgriep bij koeien in 2024 betreffen echter een andere virusvariant, dus het is onduidelijk of en wanneer de Europese variant hetzelfde zou doen — mutatie en soortsprong zijn theoretisch mogelijk maar niet voorspelbaar.
De onderzoekers hopen dat het ministerie het onderzoek voortzet om beter in kaart te krijgen hoe vogelgriep zich onder zoogdieren verspreidt. Bouwman benadrukt dat seizoen en jaren sterk variëren: na relatief rustige jaren (2023–2024) waren 2021–2022 juist piekjaren voor zieke vogels. Monitoring blijft cruciaal om risico’s voor dieren en mogelijk mensen in te schatten.